اللَّه زُلْفى » و آيه « وَيَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّه » « 1 » آن را افاده مىكنند .
* ( « قُلْ أوَ لَوْ كانُوا لا يَمْلِكُونَ شَيْئاً وَلا يَعْقِلُونَ » ) * - در اين جمله رسول خدا ( ص ) را دستور مىدهد سخن مشركين را از اين طريق كه اطلاق كلامشان درست نيست رد كند ، چون اين معنا بديهى است كه شفاعت وقتى تصور دارد كه شفيع علمى به حال ما داشته باشد و بفهمد كه از مقام بالاتر خود براى ما چه بخواهد و نيز بداند كه از چه كسى مىخواهد و براى چه كسى مىخواهد ؟ بنا بر اين ، معنا ندارد كه مشتى سنگ بىشعور كه نامش را شفيع نهادهاند شفيع بوده باشند .
علاوه بر اين شفيع بايد مالك شفاعت و داراى چنين اختيارى باشد ، و مقام بالاتر به او چنين حقى داده باشد ، و ما مىدانيم كه غير از خدا كسى مالك چيزى نيست ، مگر آنچه را كه باز خدا به كسى تمليك كرده باشد ، و اجازه تصرف در آن چيز را به او داده باشد ، پس اينكه به طور مطلق مىگويند : اين بتها و اولياى ما شفيع ما هستند ، درست نيست ، چون اطلاق كلامشان شامل مىشود آنچه را حتى مالك نيستند ، و آنچه را كه اصلا علمى بدان ندارند ، با اينكه هيچ دليل و اطلاعى ندارند كه خدا چنين حقى به بتها داده ، پس اين سخن مشركين گزافى بيش نيست و گزاف ، نمىشود پايه عقايد آدمى باشد .
پس استفهام در جمله * ( « أوَ لَوْ كانُوا . . . » ) * استفهام انكارى است ، و معنايش اين است كه به ايشان بگو : آيا آلهه را شفيعان خود مىگيريد ، هر چند كه مانند ملائكه از پيش خود مالك هيچ چيز نباشند ؟ و يا مانند بتها علم و عقلى نداشته باشند ؟ اين عقيده ، بسيار سفيهانه است .
* ( « قُلْ لِلَّه الشَّفاعَةُ جَمِيعاً لَه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ . . . » ) *
اين جمله توضيح و تاكيد مطلب سابق است كه مىفرمود : « هر چند اگر مالك چيزى نباشند ؟ » . و لام در كلمه « للَّه - براى خدا » لام ملكيت است . و جمله * ( « لَه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ » ) * در مقام تعليل جمله قبل است و معنايش اين است كه : هر شفاعتى كه فرض شود مملوك خداست ، براى اينكه مالك تمامى اشيا اوست ، مگر آنكه او به كسى اجازه در چيزى را بدهد ، در آن صورت آن كس مالك آن چيز مىشود ، ( در عين حالى كه باز مالك اصلى و حقيقى همان چيز خداست ) و اما اينكه معتقدند كه بعضى از بندگان خدا مانند ملائكه مالك شفاعت هستند ، هيچ دليلى بر آن ندارند ، بلكه خود خداى تعالى صريحا فرموده :
هامش
( 1 ) و مىگويند اين بتها شفيع ما نزد خدا هستند . سوره يونس ، آيه 18 .