شدى آن را انجام دهى ، كافى است ، چون همين مقدار از امتثال ميزان بندگى تو را معين مىكند .
* ( « إِنَّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِينُ » ) * كلمه « كذلك » اشاره به داستان قربانى كردن اسماعيل است كه در آن آزمايشى سخت و محنتى دشوار بود . و مشار اليه به كلمه « هذا » نيز همان داستان است و مىخواهد شدت امر را تعليل كند .
و معنايش اين است كه : ما به همين منوال نيكوكاران را جزاء مىدهيم : نخست امتحانهاى به ظاهر شاق و دشوار و در واقع آسمان برايشان پيش مىآوريم ، تا وقتى به شايستگى از امتحان درآمدند ، بهترين جزا را هم در دنيا و هم در آخرت به ايشان بدهيم . و اين را بدان دليل مىگوييم كه در داستان ابراهيم به روشنى ديدند كه ابتلايش صرف امتحان بود و واقعيت نداشت و همان ظاهر هم بسيار شاق و ناگوار بود .
* ( « وَفَدَيْناه بِذِبْحٍ عَظِيمٍ » ) * يعنى ما فرزند او را فدا داديم به ذبحى عظيم كه - بنا بر آنچه در روايات آمده - عبارت بود از قوچى كه جبرئيل از ناحيه خداى تعالى آورد . و مراد از « ذبح عظيم » بزرگى جثه قوچ نيست ، بلكه چون از ناحيه خدا آمد و خداى تعالى آن را عوض اسماعيل قرار داد عظمت داشت .
* ( « وَتَرَكْنا عَلَيْه فِي الآخِرِينَ » ) * در سابق تفسير شد .
* ( « سَلامٌ عَلى إِبْراهِيمَ » ) * اين جمله تحيتى است از خداى تعالى به ابراهيم ( ع ) ، و اگر « سلام » را بدون الف و لام و نكره آورد ، براى اين است كه بفهماند سلامى بر ابراهيم ( ع ) باد كه بيان نتواند عظمت آن را در خود بگنجاند .
* ( « كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ إِنَّه مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِينَ » ) * تفسير هر دو آيه در سابق گذشت .
* ( « وَبَشَّرْناه بِإِسْحاقَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ » ) * ضمير به ابراهيم ( ع ) برمىگردد . مىفرمايد : ما ابراهيم ( ع ) را بشارت داديم كه صاحب فرزندى مىشود به نام اسحاق .
بايد دانست اين آيه شريفه كه متضمن بشارت به ولادت اسحاق ( ع ) است ،
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 232
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٣٢