* ( « وَإِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا ما بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَما خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ » ) * بعد از آنكه آيتهايى كه دلالت بر ربوبيت خدا مىكرد برشمرد ، اينك در اين آيه شريفه مشركين را مذمت مىكند به اينكه حق اين آيتها را رعايت ننموده ، و بدانها اقبالى نكرده و آثار آنها را بر آنها مترتب نساختند . وقتى به ايشان گفته مىشود كه : اين آيتهاى روشن ناطقند بر اينكه پروردگار شما « اللَّه » است ، پس هم از معصيت او در حال حاضر بپرهيزيد ، و هم از گناهانى كه قبلا كرده بوديد و يا پس از عذاب شرك و گناهانى كه بدان مبتلاييد ، و آنچه قبلا مرتكب شده بوديد بپرهيزيد و يا پس از شرك و گناهانى كه فعلا در زندگى دنيا داريد ، و از عذابى كه در آخرت هست بپرهيزيد ، از اين سخن اعراض نموده و اين دعوت را اجابت نمىكنند . و اين اعراضشان بر حسب عادتى است كه هميشه در باره همه آيات دارند ، آياتى كه به وسيله آن تذكر داده مىشوند .
با اين بيان دو نكته روشن مىشود : اول اينكه : مراد از * ( « ما بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَما خَلْفَكُمْ » ) * شرك و گناهانى است كه در حال حاضر و در قبل از اين بدان مبتلا بودند ، و يا مراد عذابى است كه بدين سبب مستوجب آن شدند ، و برگشت هر دو به يكى است ، و يا مراد شرك و گناهان در دنيا و عذاب در آخرت است . و اين وجه از وجوه ديگر وجيه تر است .
دوم اينكه : اگر جواب « اذا » حذف شده ، براى اين است كه : دلالت كند بر اينكه حال كفار در جرأت و جسارت به خداى تعالى ، و بىاعتنايى به حق به حدى رسيده كه ديگر نمىتوان جوابى كه در مقابل اين دعوت مىدهند به زبان آورد . پس چه بهتر اينكه اصلا گفته نشود ، هر چند كه با جمله * ( « وَما تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آياتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كانُوا عَنْها مُعْرِضِينَ » ) * ، فهمانده كه آن جواب چه بوده .
* ( « وَما تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آياتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كانُوا عَنْها مُعْرِضِينَ » ) * مراد از « آوردن آيات » نشان دادن آن ، به مشاهده و يا به تلاوت و تذكر است ، و نيز مراد اعم از آيات آفاقى و انفسى و آيت به معناى معجزه ( مانند قرآن ) است ، كفار در برابر همه اينها روگردانى مىكنند .
* ( « وَإِذا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّه . . . » ) *
آيه قبلى كه مىفرمايد : * ( « وَإِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا ما بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَما خَلْفَكُمْ » ) * متعرض جواب ايشان در مقابل دعوت به عبادت بود كه يكى از دو ركن دين حق است ، و اين آيه متعرض جواب ايشان در مقابل دعوت به سوى شفقت بر خلق خداست كه ركن دوم دين حق است ، و معلوم است كه : وقتى جوابشان از دعوت به ركن اول ، رد آن دعوت بود ، جوابشان از
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 137
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٣٧