كردهاند كه گفت : از رسول خدا ( ص ) پرسيدم معناى جمله * ( « وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَها » ) * چيست ؟ فرمود : مستقر آن در زير عرش است « 1 » .
مؤلف : اين معنا از ابو ذر از رسول خدا ( ص ) هم به طرق خاصه ، و هم به طرق عامه ، به طور مختصر و هم به طور مفصل روايت شده ، و در بعضى از آنها آمده ، كه : آفتاب بعد از غروب به آسمانها يكى پس از ديگرى بالا مىرود ، تا آنجا كه به نزديكى عرش برسد ، در آنجا به سجده مىافتد ، و از خدا اجازه مىخواهد كه باز طلوع كند ، هم چنان در سجده هست تا دوباره نورى به خود بگيرد و اجازه داده شود تا طلوع كند « 2 » .
و اين روايات بر فرض كه از نظر سند درست باشد و واقعا رسول خدا ( ص ) چنين چيزى فرموده باشد ، بايد تاويل شود .
و در روضه كافى به سند خود از سلام بن مستنير ، از امام ابى جعفر ( ع ) روايت آورده كه فرمود : خداى عز و جل خورشيد را قبل از ماه ، و نور را قبل از ظلمت خلق كرد « 3 » .
و در مجمع البيان آمده كه عياشى در تفسير خود با ذكر سند از اشعث بن حاتم روايت كرده كه گفت : در خراسان بودم كه حضرت رضا و فضل بن سهل و مامون در مرو در ايوان نزد يكديگر جمع بودند و چون سفره طعام آوردند ، حضرت رضا ( ع ) فرمود : مردى از بنى اسرائيل در مدينه از من سؤالى كرد و آن اين بود كه آيا روز ، اول خلق شده يا شب ؟ آيا نزد شما در اين باب مطلبى هست ؟ مامون و فضل به گفتگو پرداختند ، و سرانجام پاسخى نيافتند .
آن گاه فضل به حضرت رضا ( ع ) عرضه داشت : « اصلحك اللَّه » خودت جواب را بفرما ، امام ( ع ) فرمود : بله از قرآن بگويم ، و يا از نظر رياضيات ؟ فضل عرضه داشت : از نظر رياضيات جواب بدهيد ، فرمود : اى فضل تو مىدانى كه طالع دنيا سرطان است البته در حالى كه كواكب در محل شرف خود قرار داشته باشند ، يعنى زحل در ميزان ، مشترى در سرطان ، مريخ در جدى ، خورشيد در حمل ، زهره در حوت ، عطارد در سنبله ، و قمر در ثور قرار داشته باشد ، در نتيجه خورشيد در دهم در وسط آسمان قرار مىگيرد ، و روز قبل از شب مىشود .
و اما از نظر قرآن آيه شريفه كه مىفرمايد * ( « وَلَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ » ) * روز قبل از شب
هامش
( 1 و 2 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 263 .
( 3 ) روضه كافى ، ج 8 ، ص 145 ، ح 116 .