ذا منازل - ماه را مقدر كرديم كه داراى منزلهايى باشد » ، و يا « و القمر قدرنا له منازل حتى عاد هلالا يشبه العرجون العتيق المصفر لونه - ما براى ماه منزلهايى مقدر كرديم تا دوباره برگردد هلال شود ، هلالى كه شبيه به ساقه شاخه خرماى سال خورده قوسى و زرد رنگ است » .
و اين آيه شريفه به اختلاف منظره هاى ماه براى اهل زمين اشاره مىكند ، چون در طول سى روز به شكل و قيافه هاى مختلفى ديده مىشود ، و علتش اين است كه : نور ماه از خودش نيست ، بلكه از خورشيد است ، و به همين جهت ( مانند هر كره اى ديگر هميشه ) تقريبا نصف آن روشن است ، و قريب به نصف ديگرش كه روبروى خورشيد نيست تاريك است ، و اين دگرگونى هم چنان هست تا دوباره به وضع اولش برگردد اگر ماه را در صورت هلالىاش فرض كنيم ، روز بروز قسمت بيشترى از سطح آن كه در برابر آفتاب است به طرف زمين قرار مىگيرد ، تا برسد به جايى كه تقريبا تمامى يك طرف ماه كه مقابل خورشيد قرار گرفته ، به طرف زمين هم قرار گيرد ( ماه شب چهارده ) از آن شب به بعد دوباره رو به نقصان نهاده تا برسد به حالت اولش كه هلال بود .
و به خاطر همين اختلاف كه در صورت ماه پيدا مىشود ، آثارى در دريا و خشكى و در زندگى انسانها پديد مىآيد ، كه در علوم مربوط به خودش بيان شده است .
پس آيه شريفه از آيت قمر ، تنها احوالى را كه نسبت به مردم زمين به خود مىگيرد بيان كرده ، نه احوال خود قمر را و نه احوال آن را نسبت به خورشيد .
و از اين جا است كه مىتوان گفت : بعيد نيست مراد از « تجرى » در جمله * ( « وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَها » ) * اشاره باشد به احوالى كه خورشيد نسبت به ما دارد ، و حس ما از ظاهر اين كره احساس مىكند ، و آن عبارت است : از حركت روزانه و فصلى و ساليانه اش .
همچنين بعيد نيست كه : مراد از جمله « لمستقر لها » اشاره باشد به حالى كه خورشيد فى نفسه دارد ، و آن عبارت است از اينكه : نسبت به سياراتى كه پيرامونش در حركتند ، ساكت و ثابت است ، پس گويا فرموده : يكى از آيتهاى خدا براى مردم اين است كه خورشيد در عين اينكه ساكن و بى حركت است ، براى اهل زمين جريان دارد ، و خداى عزيز عليم به وسيله آن سكون و اين حركت پيدايش عالم زمينى و زنده ماندن اهلش را تدبير فرموده ، ( و خدا داناتر است ) .
* ( « لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَها أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 133
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٣٣