مقارنه دو چيز با هم ، و نوعى تالف و تركب ، از لوازم مفهوم زوجيت است ، و بنا بر معانى كه كردهاند ، نه مقارنتى در كار است ، و نه تالف و تركبى .
راغب مىگويد : به هر يك از دو قرين يعنى هم نر و هم ماده ، در حيوانات زوج مىگويند ، و در غير حيوانات هم به قرين ، زوج گفته مىشود ، مثلا مىگويند يك جفت چكمه ، يك جفت دمپايى ( يك جفت قالى ) و امثال آن ، و نيز به هر چيزى كه با مماثل و يا با ضد خودش جمع شده باشد ، زوج مىگويند ، سپس مىگويد : خداى تعالى كه فرموده :
« خلقنا زوجين » اين معنا را بيان كرده كه تمامى آنچه در عالم است زوج است ، چون يا ضدى دارد كه گفتيم ضد هر چيزى را هم زوج مىگويند ، و يا مثلى دارد كه آن نيز زوج است ، و يا با چيزى تركيب يافته كه تركيب هم خود نوعى زوجيت است ، بلكه اصلا در عالم چيزى نيست كه به هيچ وجه تركيب در آن نباشد « 1 » .
و بنا به گفته او زوجيت زوج عبارت است از اينكه در وجود يافتن محتاج به تالف و تركب باشد ، به همين جهت به هر يك از دو قرين البته از آن جهت كه قرين است زوج مىگويند ، مثلا به يك يك دو عدد قالى كه قرين همند زوج مىگويند ، چون احتياج به آن لنگه ديگرش دارد ، و نيز به هر دو قرين زوج مىگويند ، به خاطر اينكه در جفت بودن هر دو محتاج همند . پس زوج بودن اشياء عبارت شد از مقارنه بعضى با بعضى ديگر براى نتيجه دادن يك شىء سوم ، و يا براى اينكه از تركيب دو چيز درست شده .
* ( « وَآيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْه النَّهارَ فَإِذا هُمْ مُظْلِمُونَ » ) * اين آيه شريفه آيتى ديگر از آيتهاى داله بر ربوبيت خدا را ذكر مىكند ، آيتهايى كه دلالت دارد بر وجود تدبيرى عام آسمانى ، براى پديد آمدن عالم انسانى ، و اين آيت را در خلال چهار آيه بيان فرموده است .
و در اين معنا هيچ شكى نيست كه : آيه شريفه مىخواهد به پديد آمدن ناگهانى شب به دنبال روز اشاره كند ، و كلمه « نسلخ » از مصدر « سلخ » است كه به معناى بيرون كشيدن است ، به همين جهت با كلمه « من » متعدى شده ، چون ، اگر به معناى كندن بود ، هم چنان كه در عبارت « سلخت الاهاب عن الشاة - پوست را از گوسفند كندم » به اين معنا است ( و به همين جهت كسى را كه شغلش اين كار است سلاخ مىگويند ) ، مىبايستى در آيه مورد بحث هم با كلمه « عن » متعدى شده باشد ، پس از اينكه با كلمه « من » متعدى شده مىفهميم
هامش
( 1 ) مفردات راغب . ماده « زوج » .