به ايشان نداديم ، كه بخوانند ، و به استناد آن ، اين قرآن را باطل بدانند و رسولى هم قبل از تو به سوى ايشان نفرستاده بوديم ، تا انذارشان كرده باشد ، و حق و باطل را بر ايشان بيان نموده باشد ، و به استناد گفته هاى آن رسول ، اين كتاب را باطل تشخيص دهند .
* ( « وَكَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَما بَلَغُوا مِعْشارَ ما آتَيْناهُمْ فَكَذَّبُوا رُسُلِي فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ » ) * دو ضمير جمع اولى « قبلهم » و دومى « بلغوا » به كفار قريش و پيروانشان بر مىگردد ، و ضمير جمع سومى و چهارمى به كسانى كه قبل از ايشان بودند . و كلمه « معشار » به معناى يك دهم است ، و كلمه « نكير » به معناى انكار است ، كه مراد از آن در آيه شريفه لازمه انكار است ، نه خود آن ، و لازمه انكار همان عذاب مىباشد .
و معناى آيه اين است كه : كسانى كه قبل از كفار قريش از امتهاى سابق بودند ، و كفار قريش ده يك آنها نيرو و شوكت ندارند ، وقتى فرستادگان مرا تكذيب كردند ، ديديد كه چگونه به عذاب خود گرفتارشان نمودم ، ديگر گرفتارى قريش براى ما كارى ندارد ، و اگر در آيه شريفه از تكلم با غير « اتيناهم » به تكلم مفرد « عذابى » التفات شده ، براى بزرگ شمردن جرم آنان ، و افاده سختى و هول انگيزى عذاب است .
* ( « قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّه مَثْنى وَفُرادى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ما بِصاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ » ) * مراد از موعظه ، وصيت و سفارش است ، حال يا كنايه از آن است ، و يا آنكه معناى تضمينى آن سفارش است * ( « أَنْ تَقُومُوا لِلَّه » ) * يعنى براى خدا قيام كنيد ، و منظورتان جز حفظ حرمت خدا نباشد ، * ( « مَثْنى وَفُرادى » ) * يعنى دو به دو ، و يكى يكى ، و اين تعبير كنايه از تفرق ، و دورى از اجتماع ، و بر پا كردن غوغا است ، چون غوغا فكر و شعورى ندارد ، وقتى به پا شد ، غالبا حق را مىميراند ، و باطل را زنده مىكند .
* ( « ما بِصاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ » ) * - اين جمله استينافى ، و ابتداى كلام است ، و حرف « ما » ، در ابتداى آن نافيه است ، به شهادت اينكه بعد از آن فرموده : * ( « إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذابٍ شَدِيدٍ » ) * و ممكن هم هست آن را استفهامى و يا موصوله گرفت ، و جمله « من جنة » آن موصول را بيان كند .
و مراد از « صاحب شما » خود رسول خدا ( ص ) است ، و اگر آن جناب را به اين تعبير نام برد ، براى اين است كه به ياد ايشان بياورد كه اين مرد همان كسى است كه چهل سال با او همنشين بودند ، در اين مدت كه فاصله بين ولادت و بعثت اوست ،
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 585
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٨٥