بيان آيات
غرض اين سوره بيان مبدأ و معاد ، و اقامه برهان بر اين مساله است ، و نيز دفع شبهه هايى كه در باره اين دو مساله در دلها خلجان مىكند ، و در ضمن به مساله نبوت و كتاب نيز اشاره مىنمايد ، و امتيازى كه دو گروه مؤمنين حقيقى به آيات خدا ، و فاسقان خارج از زى عبوديت ، از يكديگر دارند بيان مىكند ، و نيز به دسته اول وعده ثوابى مىدهد كه از تصور هر متصور بيرون است ، و به دسته دوم وعيدى مىدهد ، و به انتقام شديدى تهديد مىكند كه عبارت است از عذاب اليم و ابدى در قيامت ، و عذابى كوچكتر از آن كه در دنيا به زودى خواهند چشيد ، و در آخر ، سوره را با تاكيد آن وعيد ، و دستور به رسول خدا ( ص ) كه تو نيز منتظر باش آن چنان كه آنان منتظرند ، ختم مىكند .
اين فهرست و اجمال مطالبى است كه در اين سوره آمده ، و اين سوره در مكه نازل شده ، مگر سه آيه آن كه بعضى « 1 » گفتهاند در مدينه نازل شده است ، و آن عبارت است از آيه « أفَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً » تا تمامى سه آيه .
آنچه در اين فصل از آيات سوره مورد بحث آوردهايم ، فصل اول از آن فهرست را يعنى مساله مبدأ و معاد را متضمن است .
* ( « الم تَنْزِيلُ الْكِتابِ لا رَيْبَ فِيه مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ » ) * اين آيه در تقدير « هذا تنزيل الكتاب » بوده ، يعنى اين تنزيل كتاب است ، و كلمه « تنزيل » مصدر به معناى اسم مفعول است ، و اگر مصدر را اضافه به كتاب كرده ، از باب اضافه صفت به موصوف است ، و معنايش اين است كه اين همان كتاب نازل شده است ، كه شكى در آن نيست .
در جمله * ( « مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ » ) * براعت استهلال به كار رفته ، و براعت استهلال اين است كه در ابتداى كتاب يا نامه سخنى گفته شود كه به خواننده بفهماند در كتاب يا نامه چه چيزهايى آمده است .
در جمله مورد بحث نيز اين نكته به كار رفته ، و به خواننده مىفهماند كه در اين سوره از وحدانيت خدا و معادى كه وثنيت بتپرست منكر آن است گفتگو شده ، چون همانطور كه
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 21 ، ص 115 .