بيرون كنيم ، و همچنين اهل او را ، مگر همسرش را كه او از باقىماندگان در قريه است .
دليل بر اين معنايى كه ما كرديم آيات « فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْراهِيمَ الرَّوْعُ وَجاءَتْه الْبُشْرى يُجادِلُنا فِي قَوْمِ لُوطٍ إِنَّ إِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاه مُنِيبٌ يا إِبْراهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هذا ، إِنَّه قَدْ جاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ » « 1 » است ، و از اين آيات به خوبى برمىآيد كه در آيات مورد بحث هم منظور ابراهيم دفاع از قوم لوط بود ، نه از خود لوط .
ملائكه نيز از كلام او همين را فهميدند ، و كلامش را بر ظاهرش باقى گذاشتند ، و در پاسخش گفتند ما از هر كس داناتريم كه چه كسانى در آن قريه هستند ، و مىدانيم كه لوط و خانواده اش كسانى نيستند كه سزاوار عذاب باشند ، و به زودى او و خانواده اش نجات مىيابند ، به جز همسرش كه او هلاك شدنى است ، و چون همانطور كه گفتيم ملائكه از كلام ابراهيم ( ع ) دفاع از اهل قريه را فهميدند لذا در پاسخ گفتند : عذاب اهل قريه امرى است حتمى ، همانطور كه آيات سوره هود هم به آن اشاره مىكند .
مفسرين در معناى جمله * ( « إِنَّ أَهْلَها كانُوا ظالِمِينَ » ) * و جمله * ( « قالَ إِنَّ فِيها لُوطاً » ) * مشاجراتى طولانى دارند ، كه چون فايده از آن عايد نمىشد از نقلش خوددارى كرديم ، خوانندگان مىتوانند به تفاسير مفصل مراجعه كنند .
* ( « وَلَمَّا أَنْ جاءَتْ رُسُلُنا لُوطاً سِيءَ بِهِمْ ، وَضاقَ بِهِمْ ذَرْعاً وَقالُوا لا تَخَفْ وَلا تَحْزَنْ . . . » ) *
ضمير جمع در هر دو « بهم » به كلمه « رسل » برمىگردد ، و حرف « باء » بر سر آن دو سببيت را مىرساند ، و چنين معنا مىدهد كه چون فرستادگان ما نزد لوط شدند به سبب ايشان بد حالى عارضش شد ، براى اينكه فرستادگان به صورت جوانانى زيبا و امرد مجسم شده بودند ، لوط ترسيد مبادا مردم در باره آنان قصد سوء كنند ، كه اگر چنين شود او از دفاع از آنان ناتوان خواهد شد ، و در برابر ميهمانان شرمنده خواهد گشت .
* ( « وَقالُوا لا تَخَفْ وَلا تَحْزَنْ » ) * - يعنى فرستادگان گفتند : مترس و اندوهناك مباش كه خطر يقينى و احتمال خطرى كه تو را تهديد كند در بين نيست ، چون خوف هميشه به خاطر مكروهى پيدا مىشود كه احتمال وقوعش برود ، و اندوه وقتى مىآيد كه آن مكروه واقع شده
هامش
( 1 ) همين كه ترس و وحشت از ابراهيم زايل شد ، و بشارت را شنيد ، شروع كرد به صحبت كردن و شفاعت در باره قوم لوط ، بلكه عذاب را از آنان بردارد ، چون ابراهيم مردى بردبار بود ، كه بسيار به درگاه ما رجوع مىكرد ، ما به دو گفتيم : كه اى ابراهيم از اين سخن بگذر ، براى اينكه امر پروردگارت رسيده ، كه قوم لوط عذاب شوند ، و عذابشان به هيچ وجه برنخواهد گشت . سوره هود ، آيه 74 و 76 .