غير از دو قول اخير را تضعيف مىكند ، چون برادران او آن روز نه نفر بودند .
و به هر حال معناى آيه اين است كه : قارون از بنى اسرائيل بود ، و در مقام اين برآمد كه بدون حق بر بنى اسرائيل تجاوز كند ، و ما از گنجينه ها آن قدر به او داديم كه حمل كليدهاى آنها جماعتى نيرومند را خسته مىكرد . بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : « مراد از مفاتيح كليد گنجينه ها نيست ، بلكه خود گنجينه ها است » . و ليكن درست نيست .
* ( « إِذْ قالَ لَه قَوْمُه لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّه لا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ » ) * كلمه « فرح » به معناى « بطر » تفسير شده ، و ليكن بطر ، لازمه فرح و خوشحالى از ثروت دنيا است ، البته فرح مفرط و خوشحالى از اندازه بيرون ، چون خوشحالى مفرط آخرت را از ياد مىبرد ، و قهرا بطر و طغيان مىآورد ، و به همين جهت در آيه شريفه : « وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ وَاللَّه لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ » « 2 » اختيال ، و فخر را از لوازم فرح شمرده ، و فرموده به آنچه خدا به شما داده خوشحالى مكنيد ، كه خدا اشخاص مختال و فخور را دوست نمىدارد .
و نيز به همين جهت است كه در آيه مورد بحث نيز نهى از فرح را تعليل كرده به اينكه خدا اشخاص خوشحال را دوست نمىدارد .
* ( « وَابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّه الدَّارَ الآخِرَةَ . . . » ) *
در آنچه خدا به تو عطا كرده از مال دنيا ، خانه آخرت را بطلب ، و با آن آخرت خود را تعمير كن ، به اينكه آن مال را در راه خدا انفاق نموده ، و در راه رضاى او صرف كنى .
* ( « وَلا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا » ) * - يعنى آن مقدار رزقى را كه خدا برايت مقدر كرده ترك مكن ، ( و آن را براى بعد از خودت به جاى مگذار ) ، بلكه در آن براى آخرت عمل كن ، چون حقيقت بهره و نصيب هر كس از دنيا همان چيزى است كه براى آخرت انجام داده باشد ، چون آن چيزى كه برايش مىماند همان عمل است .
بعضى « 3 » از مفسرين ، جمله مورد بحث را چنين معنا كردهاند كه : فراموش مكن اين معنا را كه نصيب تو از مال دنيايى - كه به تو روى آورده - مقدار بسيار اندكى است ، و آن همان مقدارى است كه مىپوشى و مىنوشى و مىخورى ، بقيه اش زيادى است ، كه براى غير از خودت باقى مىگذارى ، پس از آنچه به تو دادهاند به قدر كفايت بردار ، و باقى را احسان كن ،
هامش
( 1 ) تفسير منهج الصادقين ، ج 7 ، ص 126 .
( 2 ) و خوشحال نگرديد به آنچه به شما داده است و خداوند دوست ندارد هيچ متكبر فخر كننده اى را . سوره حديد ، آيه 23 .
( 3 ) روح المعانى ، ج 20 ، ص 112 .