و اين علم و آگاهى آنان است كه ثروت و مقام را به سويشان سوق مىدهد ، و اين كاردانى خودشان است كه مال و جاه را برايشان نگه مىدارد . آيات زير هم به همگانى بودن اين فكر اشاره نموده و مىرساند كه اين پندار غلط مخصوص قارون نبوده ، هر انسانى همين طور است ، كه وقتى نعمتش زياد شد ، طغيان مىكند ، و مىپندارد كه تنها سبب اقبال دنيا به وى ، خود او و كاردانى اوست ، و آن آيات اينها است كه مىفرمايد : « فَإِذا مَسَّ الإِنْسانَ ضُرٌّ دَعانا ، ثُمَّ إِذا خَوَّلْناه نِعْمَةً مِنَّا ، قالَ إِنَّما أُوتِيتُه عَلى عِلْمٍ ، بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ ، وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ قَدْ قالَهَا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ، فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ ، فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا ، وَالَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هؤُلاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا ، وَما هُمْ بِمُعْجِزِينَ أوَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّه يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَيَقْدِرُ ، إِنَّ فِي ذلِكَ لآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ » « 1 » ، و نيز مىفرمايد : « أفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ ، وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثاراً فِي الأَرْضِ ، فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ ، فَلَمَّا جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ ، وَحاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِه يَسْتَهْزِؤُنَ » « 2 » ، و اگر اين آيات را بر داستان قارون عرضه كنيم جاى هيچ شكى نمىماند كه مراد از علم در كلام قارون همان كاردانى و مهارتى است كه ما گفتيم .
در آيه مورد بحث خيرخواهان به قارون گفتند : « * ( وَابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّه الدَّارَ الآخِرَةَ ) * - در اين اموالى كه خدا به تو داده خانه آخرت را بطلب » ، و او در پاسخشان نگفت : « انما آتانى اللَّه على علم عندى - خدا كه اينها را به من داده ، به خاطر كاردانى من است » ، بلكه
هامش
( 1 ) و چون بلايى به انسان برسد ما را مىخواند ، سپس همين كه نعمتى ارزانىاش بداريم ، مىگويد اين از كاردانى و مهارت خودم است ، ولى چنين نيست ، بلكه اين امتحانى است ، ولى بيشترشان نمىدانند ، اين سخن را از نياكان ايشان نيز مىگفتند ، ولى كاردانى و مهارتشان به كارشان نخورد ، ناگزير كيفر اعمالشان به ايشان رسيد ، از مردم امروز هم آن كسانى كه ظلم كردند ، به زودى كيفر كرده هايشان به ايشان خواهد رسيد ، و ايشان نمىتوانند خدا را عاجز كنند ، مگر هنوز نفهميدهاند كه اين خداست كه براى هر كس بخواهد رزق را گسترش مىدهد ، و براى هر كس بخواهد تنگ مىگيرد ، در اين تفاوت كه در بهره هاى مردم مىباشد آيتهايى است براى كسانى كه ايمان بياورند . سوره زمر ، آيه 52 - 49 .
( 2 ) مگر در زمين سير و تماشا نكردهاند ، تا ببينند عاقبت كسانى كه قبل از ايشان بودند چگونه بود ؟ آنان ، هم عده شان بيشتر از اينان بود ، و هم نيرومندتر بودند ، و هم در زمين آثار بيشترى داشتند ، ولى با همه اين احوال آنچه مىكردند به دردشان نخورد ، و اين بدان جهت بود كه هر چه پيامبرانشان معجزه مىآوردند ، ايشان خوشحال و دلگرم به زرنگى و كاردانى خود بودند ، و معجزات پيامبران را به سخريه مىگرفتند ، و همين استهزايشان به صورت عذاب ايشان را بگرفت . سوره مؤمن ، آيه 82 - 83 .