پيامبران قبل از موسى است كه در موسى توقف كردند و كتابشان تورات است . كه بخت نصر پادشاه بابل وقتى در اواسط قرن هفتم بر آنان مستولى شد قبل از مسيح آن را سوزانيد و مدتها به كلى نابود شد تا آنكه عزراى كاهن در اوايل قرن ششم قبل از مسيح در روزگارى كه كورش پادشاه ايران بابل را فتح نموده و بنى اسرائيل را از اسارت نجات داده به سرزمين مقدس برگردانيد آن را به رشته تحرير در آورد .
و مراد از « صابئين » پرستندگان كواكب نيست به دليل خود آيه كه ميان صابئين و مشركين مقابله انداخته بلكه - به طورى كه بعضى گفتهاند - صابئين عبارتند از معتقدين به كيشى كه حد وسط ميان يهوديت و مجوسيت است و كتابى دارند كه آن را به حضرت يحيى بن زكرياى پيغمبر نسبت دادهاند ، و امروز عامه مردم ايشان را ( صابئى ) مىگويند ، و ما در ذيل آيه شريفه « إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هادُوا وَالنَّصارى وَالصَّابِئِينَ » « 1 » بحثى در باره صابئين گذرانديم .
و مراد از « نصارى » گروندگان به مسيح ، عيسى بن مريم ( ع ) و پيامبران قبل از وى ، و كتب مقدسه انجيلهاى چهارگانه ( لوقا ، مرقس ، متى و يوحنا ) و كتب عهد قديم است ، البته آن مقدار از كتب عهد قديم كه كليسا آن را مقدس بداند ، ليكن قرآن كريم مىفرمايد : كتاب مسيحيان تنها آن انجيلى است كه به عيسى نازل شد .
و منظور از « مجوس » قوم معروفى هستند كه به زرتشت گرويده ، كتاب مقدسشان « اوستا » نام دارد . چيزى كه هست تاريخ حيات زرتشت و زمان ظهور او بسيار مبهم است ، به طورى كه مىتوان گفت به كلى منقطع است . اين قوم كتاب مقدس خود را در داستان استيلاى اسكندر بر ايران به كلى از دست دادند ، و حتى يك نسخه از آن نماند ، تا آنكه در زمان ملوك ساسانى مجددا به رشته تحرير در آمد ، و به همين جهت ممكن نيست بر واقعيت مذهب ايشان وقوف يافت . آنچه مسلم است ، مجوسيان معتقد هستند كه براى تدبير عالم دو مبدأ است ، يكى مبدأ خير ، و ديگرى مبدأ شر . اولى نامش « يزدان » و دومى « اهريمن » و يا اولى « نور » ، و دومى « ظلمت » است . و نيز مسلم است كه ايشان ملائكه را مقدس دانسته ، بدون اينكه مانند بتپرستان براى آنها بتى درست كنند ، به آنها توسل و تقرب مىجويند . و نيز مسلم است كه عناصر بسيطه - و مخصوصا آتش را - مقدس مىدارند . و در قديم الايام مجوسيان در ايران و چين و هند و غير آنها آتشكده هايى داشتند كه وجود همه عالم را مستند به
هامش
( 1 ) سوره بقره ، آيه 62 .