مگر ندانى كه هر كه در آسمانها و در زمين هست با خورشيد و ماه و ستارگان و كوه ها و درختان و جانوران و بسيارى مردمان خدا را سجده مىكنند و بسيارى نيز عذاب بر آنها محقق شده و هر كس كه خدا خوارش كند ديگر كسى نيست كه او را گرامى بدارد كه خدا هر چه بخواهد مىكند ( 18 ) .
اين دو طايفه دشمنان هم هستند كه در مورد پروردگارشان با يكديگر مخاصمه كردهاند ، و كسانى كه كافرند برايشان جامه هايى از آتش بريده شده و از بالاى سرهايشان آب جوشان ريخته مىشود ( 19 ) .
كه امعاء ايشان را با پوستها بگدازد ( 20 ) .
و برايشان گرزهايى آهنين آماده است ( 21 ) .
هر وقت بخواهند از آن شدت و محنت در آيند بدان باز گردانيده شوند ( گويند ) عذاب سوزان را بچشيد ( 22 ) .
خدا كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كردهاند به بهشتهايى مىبرد كه در آن جويها روان است ، در آنجا دستبندها از طلا و مرواريد زيور كنند و لباسشان در آنجا ديبا خواهد بود ( 23 ) .
آنان به گفتار نيك هدايت شدهاند و به راه ستوده رهنمايى گشتهاند ( 24 ) .
بيان آيات
بعد از آنكه در آيات سابق اختلاف مردم و خصومت آنان را در باره خداى سبحان نقل كرد كه يكى تابع پيشوايى گمراه كننده است و ديگرى پيشوايى است گمراه كننده كه بدون علم در باره خدا جدال مىكند ، و يكى ديگر مذبذب و سرگردانى است كه خدا را در يك صورت مىپرستد و در ساير صور به شرك قبلى خود بر مىگردد و ديگرى به خداى سبحان ايمان دارد و عمل صالح مىكند ، اينك در اين آيات مىفرمايد كه خدا عليه ايشان شهادت مىدهد و به زودى در روز قيامت ميان آنان داورى مىكند در حالى كه همه خاضع و مقهور او هستند و در برابر عظمت و كبرياى او به سجده در مىآيند ، سجده حقيقى - و لو اينكه بعضى از اينان يعنى آنهايى كه عذاب بر آنان حتمى شده بر حسب ظاهر از سجده امتناع كنند - آن گاه اجر مؤمنين و كيفر غير مؤمنين را بعد از فصل قضاء در قيامت بيان مىكند .
* ( « إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصارى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّه يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ . . . » ) *
مراد از * ( « الَّذِينَ آمَنُوا » ) * به قرينه مقابله كسانى است كه به محمد بن عبد اللَّه ( ص ) و كتاب و قرآن ايمان آوردند . و مراد از * ( « وَالَّذِينَ هادُوا » ) * گروندگان به موسى و