پروردگارا سامرى گوساله را ساخت ، صداى آن از چه كسى بود ؟ خداى تعالى وحى فرستاد كه : آن آزمايش من بود ، در آن باره زياد جستجو مكن « 1 » .
مؤلف : اين معنا در روايات مختلف و با تعبيرات متفاوتى نقل شده و عمده اختلافات اين بوده كه آثار ، و مخصوصا ناقلان روايات نبوى ، از جهت اينكه در قرن اول هجرى از ناحيه حكومت ممنوع از نوشتن حديث بودند لذا از روى ناچارى شنيده هاى خود را نقل به معنا مىكردهاند تا آنجا كه بعضى از راويان داستان مورد بحث را در قالب جبر در آورده است ، و حال آنكه جبرى در كار نبوده ، اگر خداوند به وسيله صداى گوساله مردم را گمراه كرده ، گمراهى مجازاتى بوده نه ابتدايى تا جبر لازم آيد ، و اين گونه گمراهى را خداى تعالى در چند جاى قرآنش به خودش نسبت داده از آن جمله فرموده : « يُضِلُّ بِه كَثِيراً وَيَهْدِي بِه كَثِيراً وَما يُضِلُّ بِه إِلَّا الْفاسِقِينَ » « 2 » .
و بهترين تعبيرى كه در روايات از اين اضلال شده همان تعبير روايت قمى است كه گذشت كه در آن آمده بود : « موسى گفت : پروردگارا ! گوساله از سامرى بود ، صداى آن از كه بود ؟ » فرمود : از من ، اى موسى من چون ديدم كه از من به سوى گوساله اى اعراض نمودند ، خواستم تا گمراهيشان را بيشتر كنم .
و نيز آن تعبيرى كه در روايت راشد بن سعد شده كه در الدر المنثور آمده و آن اين است كه : موسى گفت : پروردگارا چه كسى روح در آن قرار داد ؟ فرمود : من گفت : پس تو خودت گمراهشان كردى ! فرمود : اى موسى ، اى سر آمد انبياء ، اى پدر حاكمان ، من چون اين گمراهى را در دلهاشان ديدم ، راه رسيدن به آن را برايشان آسان كردم ، ( تا آخر حديث ) « 3 » .
و در مجمع البيان از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : موسى تصميم گرفت سامرى را به قتل برساند ، خدايش وحى فرستاد : او را مكش چون مردى با سخاوت است « 4 » .
هامش
( 1 ) محاسن ، ص 284 ، ح 420 .
( 2 ) خدا جمع زيادى را با آن گمراه و عده كثيرى را هدايت مىكند ولى تنها فاسقان را به وسيله آن گمراه مىسازد ، سوره بقره ، آيه 26 .
( 3 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 304 .
( 4 ) مجمع البيان ، ج 4 ، ص 29 .