درخت ( نيك ) مثل زده و تشبيه كرده است و اين همان معناى « اتخذ كلمة طيبة كشجرة . . . » است .
و اين كه فرمود : « اصلها ثابت » معنايش اين است كه : ريشه اش در زمين جاى گرفته و با عروق خود در زمين پنجه زده است و اينكه فرمود : * ( « وَفَرْعُها فِي السَّماءِ » ) * معنايش اين است كه شاخه هايى كه متفرع بر اين ريشه هستند ، از قسمت بالا از آن جدا شدهاند ، و « آسمان » در لغت عرب ، به معناى هر بلندى و سايه بان است و جمله * ( « تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها » ) * يعنى همواره و در هر زمان به اذن خدا ميوه اش را مىچينى ، و نهايت درجه بركت يك درخت اين است كه در تمام دوران سال و تا ابد ، در هر لحظه ميوه بدهد .
مفسرين در اين آيه شريفه از چند جهت اختلاف كردهاند :
اول اينكه : مقصود از كلمه « طيبة » چيست ؟ يكى « 1 » گفته : شهادت به وحدانيت خدا است . يكى گفته « 2 » : ايمان است . يكى گفته « 3 » : قرآن است ، يكى « 4 » ديگر گفته :
تسبيح و تنزيه است . يكى « 5 » گفته : مطلق ثناى بر خداست . يكى « 6 » گفته : هر سخن خيرى است . بعضى « 7 » گفتهاند : همه طاعتها است . يكى « 8 » هم گفته : مؤمن است .
دوم اينكه : مقصود از * ( « كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ » ) * چيست ؟ يكى گفته « 9 » ، درخت خرما است ، كه اين قول بيشتر مفسرين است ، ليكن ديگرى « 10 » گفته : درخت جوز هندى است . يكى گفته « 11 » : هر درختى است كه ميوه پاكيزه دهد ، از قبيل انجير و انگور و انار ، و بعضى « 12 »
هامش
( 1 ) فخر رازى ، ج 19 ، ص 120 . به نقل از ابن عباس .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 312 .
( 3 ) روح البيان ، ج 4 ، ص 414 .
( 4 ) كشاف ، ج 2 ، ص 553 .
( 5 ) روح البيان ، ج 4 . ص 414 .
( 6 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 78 ، نقل از ابن جرير و او از عكرمه .
( 7 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 312 ،
( 8 ) كشاف ، ج 2 ، ص 553 ، به نقل از رسول خدا ( ص ) و تفسير طبرى ، ج 13 ، ص 136 ، به نقل از ابن عباس .
( 9 ) فخر رازى ، ج 19 ، ص 120 .
( 10 ) روح المعانى ، ج 13 ، ص 214 ، به نقل از ابن مردويه و او از ابن عباس .
( 11 ) كشاف ، ج 2 ، ص 553 .
( 12 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 312 .