گفتهاند : درختى است كه داراى اوصافى باشد كه خداى تعالى بيان كرده ، هر چند آلان موجود نباشد . سوم اينكه : مقصود از كلمه « حين » چيست ؟ يكى گفته « 1 » : دو ماه است ، ديگرى « 2 » گفته : شش ماه است . يكى « 3 » گفته : يك سال است . آن ديگرى « 4 » گفته : يك صبح و شام است . يكى « 5 » هم گفته : اصلا تمامى اوقات است .
و اما اگر بخواهيم به اين حرفها سرگرم بشويم از مباحث مهمى كه بايد پيرامون معارف كتاب خداوند بكنيم باز مىمانيم و نيز از وقوف بر مقاصد و اغراض آيات كريمه قرآن باز مىمانيم ، لذا به اين حرفها نمىپردازيم .
آنچه كه از دقت در آيات به دست مىآيد اين است كه : مراد از كلمه « طيبه » كه به « درخت طيب » تشبيه شده و صفاتى چنين و چنان دارد ، عبارت است از عقايد حقى كه ريشه اش در اعماق قلب و در نهاد بشر جاى دارد زيرا خداى تعالى در خلال همين آيات ، به عنوان نتيجه گيرى از مثلها مىفرمايد : * ( « يُثَبِّتُ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَفِي الآخِرَةِ . . . » ) * .
و مقصود از « قول ثابت » هم ، بيان كلمه است ، البته نه هر كلمه اى كه لفظ باشد ، بلكه كلمه از اين جهت كه بر اساس اعتقاد و عزم راسخ استوار بوده و صاحبش پاى آن مىايستد ، و عملا از آن منحرف نمىگردد .
و خداى تعالى نزديك به اين معنا را در آيه ديگرى ، در چند جاى از كلامش خاطر نشان ساخته است . از جمله فرموده « إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّه ثُمَّ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ » « 6 » و فرموده : « إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّه ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلَّا تَخافُوا وَلا تَحْزَنُوا » « 7 » و نيز فرموده :
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 313 .
( 2 ) فخر رازى ، ج 19 ، ص 120 به نقل از ابن عباس .
( 3 ) فخر رازى ، ج 19 ، ص 120 به نقل از مجاهد و ابن زيد .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 77 و 78 .
( 5 ) فخر رازى ، ج 19 ص 120 به نقل از زجاج و كشاف ، ج 2 ، ص 553 .
( 6 ) آنهايى كه گفتند پروردگار ما خدا است ، و پاى گفته خود هم ايستادند ترسى بر ايشان نيست و اندوهناك هم نمىشوند . سوره احقاف ، آيه 13 .
( 7 ) كسانى كه گفتند پروردگار ما خدا است ، و پاى گفته خود هم ايستادگى كردند ، ملائكه يكى پس از ديگرى بر ايشان نازل شده ( و اين بشارت راى مىآورند ) ، كه نترسيد و اندوهناك نشويد .
سوره حم سجده ، آيه 30 .