ديگر برسد ، باز در آنجا سياق را تغيير داده مىفرمايد : * ( « فَاسْتَعِذْ بِاللَّه » ) * بهترين شاهدى كه معناى گفته ما را روشن مىسازد بعد از آن است كه مىفرمايد : * ( « وَإِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ وَاللَّه أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ » ) * كه هر دو جور تعبير در آن جمع شده ، هم تعبير به تكلم با غير و هم غيبت ، تبديل آيه اى به آيه ديگر را مستند به ضمير تكلم با غير نموده و اعلميت را مستند به خداى عز و جل نموده است . * ( « مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّه حَياةً طَيِّبَةً . . . » ) * .
وعده جميلى است كه به زنان و مردان مؤمن مىدهد ، كه عمل صالح كنند ، و در اين وعده جميل فرقى ميان زنان و مردان در قبول ايمانشان و در اثر اعمال صالحشان كه همان احياء به حيات طيبه ، و اجر به احسن عمل است نگذاشته ، و اين تسويه ميان مرد و زن على رغم بنائى است كه بيشتر غير موحدين و اهل كتاب از يهود و نصارى داشتند و زنان را از تمامى مزاياى دينى و يا بيشتر آن محروم مىدانستند ، و مرتبه زنان را از مرتبه مردان پايينتر مىپنداشتند ، و آنان را در وضعى قرار داده بودند كه به هيچ وجه قابل ارتقاء نبود .
پس اينكه فرمود : * ( « مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ » ) * حكمى است كلى نظير تاسيس قاعده اى براى هر كس كه عمل صالح كند ، حالا هر كه مىخواهد باشد ، تنها مقيدش كرده به اينكه صاحب عمل ، مؤمن باشد و اين قيد در معناى شرط است ، چون عمل در كسى كه مؤمن نيست حبط مىشود و اثرى بر آن مترتب نيست هم چنان كه خداى تعالى فرموده : « وَمَنْ يَكْفُرْ بِالإِيمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُه » « 1 » و نيز فرموده : « وَحَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها وَباطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ » « 2 » .
و در جمله * ( « فَلَنُحْيِيَنَّه حَياةً طَيِّبَةً » ) * حيات ، به معناى جان انداختن در چيز و افاضه حيات به آن است ، پس اين جمله با صراحت لفظش دلالت دارد بر اينكه خداى تعالى مؤمنى را كه عمل صالح كند به حيات جديدى غير آن حياتى كه به ديگران نيز داده زنده مىكند و مقصود اين نيست كه حياتش را تغيير مىدهد ، مثلا حيات خبيث او را مبدل به حيات طيبى مىكند كه اصل حيات همان حيات عمومى باشد و صفتش را تغيير دهد ، زيرا اگر مقصود اين بود كافى بود كه بفرمايد : « ما حيات او را طيب مىكنيم » ولى اينطور نفرمود ، بلكه فرمود : ما او را به حياتى طيب زنده مىسازيم .
هامش
( 1 ) و هر كس كه به ايمان ، كفر بورزد عملش حبط و نابود مىشود . سوره مائده ، آيه 5 .
( 2 ) و حبط شد آنچه كه كردند و باطل گشت آنچه كه مىكردند . سوره هود ، آيه 16 .