و هيچ شقاوت ديگرى در آن نيست .
بعضى « 1 » ديگر گفتهاند : حيات برزخى است . و شايد اين تخصيص را از اينجا پنداشتهاند كه ذيل آيه را حمل كرده به جنت آخرت و براى حيات طيبه جز برزخ چيزى به نظرشان نرسيده .
بعضى « 2 » ديگر گفتهاند : همين حيات دنيوى است كه مقارن با قناعت و رضا به قسمت خداى سبحان باشد ، زيرا چنين حياتى پاكيزه ترين زندگى است .
و بعضى « 3 » گفتهاند : مراد از آن ، رزق حلال است كه در قيامت عقابى بر آن نيست .
بعضى « 4 » ديگر گفتهاند : روزى روز بروز است .
و در اين وجوه جاى مناقشه بسيار است كه بر خواننده اگر دقت فرمايد پوشيده نيست ، و حاجت نيست كه ما كلام را با ايراد آنها طول دهيم .
در باره جمله * ( « وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ » ) * در ذيل آيه قبلى بحث كرديم ، و در معناى اين آيه شريفه است آيه « وَمَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ » « 5 » .
* ( « فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّه مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ » ) * .
« استعاذه » ، طلب پناه است ، و معنا اين است كه وقتى قرآن مىخوانى از خداى تعالى بخواه مادامى كه مشغول خواندن هستى از اغواى شيطان رجيم پناهت دهد ، پس استعاذه اى كه در اين آيه بدان امر شده حال و وظيفه قلب و نفس قرآنخوان است ، او مامور شده مادامى كه مشغول تلاوت است اين حقيقت ، يعنى استعاذه به خدا را در دل خود بيابد ، نه اينكه به زبان بگويد : « اعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم » و اين استعاذه زبانى و امثال آن سبب و مقدمه براى ايجاد آن حالت نفسانى است نه اينكه خودش استعاذه باشد ، و اگر به خود اين سخن استعاذه بگوييم مجازا گفتهايم ، خداى تعالى هم نفرموده هر وقت قرآن
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 14 ، ص 226 به نقل از شريك .
( 2 ) روح المعانى ، ج 14 ، ص 227 به نقل از ابن عباس و مجمع البيان ، ج 6 ، ص 384 به نقل از وهب و حسن .
( 3 ) روح المعانى ، ج 14 ، ص 227 به نقل از ضحاك .
( 4 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 384 .
( 5 ) عمل صالح كنند از مرد و زن در حالى كه ايمان داشته باشند چنين كسانى داخل بهشت مىشوند و بى حساب روزى خواهند خورد . سوره مؤمن ، آيه 40 .