بلكه آن رزق توأم با حريت و استقلال نعمتى است كه خدا به طبقه برتر اختصاص داده ، آيا باز هم نعمت خداى را انكار مىكنيد ؟
اين آن معنايى است كه ظاهر آيه با كمك قرينه هايى كه همراه آن است و نيز با كمك سياق ، آن را افاده مىكند ، چون سياق آيات منت نهادن و بر شمردن نعمتها است .
و چه بسا براى آيه معناى ديگرى نيز كرده باشند :
مثلا بعضى « 1 » گفتهاند : معناى آيه آن است كه : مردم حاضر نيستند عبيد و بردگان خود را در مال و همسر خود شريك كنند تا همه با هم برابر باشند ، زيرا اين تساوى را يك نوع نقص براى خود مىپندارند ، خوب وقتى بندگان من حاضر نيستند بنده هاى خود را شريك خود كنند من چگونه بندگان خودم را شريك در ملك و سلطنت و خدايى خود بسازم تا مردم آنها را هم بپرستند ، همانطور كه مرا مىپرستند ، و به آنها تقرب جويند همانطور كه به من تقرب مىجويند ؟ پس اينان كه عيسى بن مريم ( ع ) را مىپرستند آيا خداى خود را از يك مولاى عرفى كمتر مىدانند ؟
آن گاه گفتهاند « 2 » : اين آيه همان مطلبى را افاده مىكند كه آيه « ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ شُرَكاءَ فِي ما رَزَقْناكُمْ فَأَنْتُمْ فِيه سَواءٌ » « 3 » در مقام افاده آن است و گفتهاند « 4 » كه آيه مزبور در باره نصاراى نجران نازل شده است .
ليكن همانطور كه گفتيم سياق آيه ، سياق بر شمردن نعمتها به منظور استنتاج توحيد است ، نه مناقضه و توبيخ ، زيرا هيچ بويى از توبيخ و مناقضه در آن نيست .
علاوه بر اين ، آيه شريفه از آياتى است كه در مكه نازل شده ، و رسول خدا ( ص ) در مكه ملاقاتى با مسيحيان نجران نداشته و مسيحيان نجران در مدينه بر آن جناب وارد شدند آن هم در سال ششم هجرت و يا بعد از آن ، مقايسه اين آيه با آيه سوره روم هم درست نيست ، زيرا ميان آن دو فرق است ، زيرا سياق اين آيه سياق احتجاج از راه شمردن نعمتها است ، و سياق آيه دوم سياق توبيخ بر شرك است .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 373 به نقل از ابن عباس ، مجاهد و قتاده .
( 2 ) روح المعانى ، ج 14 ، ص 189 .
( 3 ) مثالى از خود شما برايتان زده آيا خود شما در آنچه كه داريد و ما روزيتان كردهايم شركائى داريد كه شما و آن شركاء در آن مساوى باشيد ؟ سوره روم ، آيه 28 .
( 4 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 373 .