كه : * ( « لَوْ شاءَ اللَّه ما عَبَدْنا مِنْ دُونِه مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلا آباؤُنا وَلا حَرَّمْنا مِنْ دُونِه مِنْ شَيْءٍ » ) * ، پس آيه مورد بحث عينا همان مضمون آيه « كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّه فَأَخَذَهُمُ اللَّه بِذُنُوبِهِمْ » « 1 » را افاده مىكند .
* ( « فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلاغُ الْمُبِينُ » ) * - يعنى رسالت خدايى را به بلاغى آشكار ابلاغ كن ، و حجت را عليه ايشان تمام كن ، زيرا تنها وظيفه فرستادگان خدا ابلاغ مبين و ابلاغ آشكار است و بس ، وظيفه آنان اين نيست كه مردم را مجبور به قبول دعوت خود كنند ، و يا اراده تكوينى خداى را با خود برداشته مردم را با آن اراده كه از مرادش تخلف نمىپذيرد دعوت كنند ، و يا با آن امر تكوينى خدا كه اگر با آن به چيزى بگويد : موجود باش ، موجود مىشود ، مردم را دعوت كنند و بطور قهر و جبر از كفر ، به ايمان و از معاصى ، به اطاعت بكشانند .
چون كه رسول هم بشرى است مانند ساير بشرها و رسالتى كه به آن مبعوث شده انذار و تبشير ، و يا به تعبير ديگر مجموعه قوانينى اجتماعى است كه خدا به او وحى كرده و صلاح دنيا و آخرت مردم را در آن قوانين در نظر گرفته و مراعات كرده است ، هر چند ظاهر آن قوانين به صورت اوامر و نواهى است ولى در واقع انذار و تبشير است ، هم چنان كه خود خداى تعالى فرموده : « قُلْ لا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزائِنُ اللَّه وَلا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ » « 2 » اين ، آن چيزى است كه خدا پيغمبرش را مامور كرده تا به مردم ابلاغ كند ، و به نوح و پيغمبران بعد از او هم دستور داد كه آن را به مردم برسانند ، هم چنان كه سوره هود و غير آن گوياى آن است .
و نيز خطاب به رسول خدا ( ص ) فرمود : « قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِله واحِدٌ فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّه فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَلا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّه أَحَداً » « 3 » .
هامش
( 1 ) مانند روش آل فرعون و آنها كه قبل از ايشان بودند كه آيات خدا را تكذيب كردند و خدا آنها را به جرم گناهانشان بگرفت . سوره انفال ، آيه 52 .
( 2 ) بگو من به شما نمىگويم كه خزينه هاى خدا بدست من است و نه اينكه غيب مىدانم ، و نمىگويم كه من فرشتهام . سوره انعام ، آيه 50 .
( 3 ) بگو من تنها بشرى هستم مثل شما ، به من وحى مىشود كه معبود شما يكى است پس هر كه به ديدار پروردگارش اميدوار است بايد عمل صالح كند و در عبادت ، احدى را شريك پروردگار خود نسازد . سوره كهف ، آيه 110 .