افسانه هاى گذشتگان است ، جمعى گفتند ساختگى است ، و نيز راه ورودى به مكه را قسمت قسمت كردند ، در موسم حج هر چند نفرى سر راهى را گرفتند تا نگذارند مردم نزد رسول خدا ( ص ) بروند ، و به زودى روايات مذكور در بحث روايتى خواهد آمد ان شاء اللَّه تعالى .
بعضى « 1 » هم گفتهاند : جمله * ( « كَما أَنْزَلْنا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ » ) * متعلق به قبل است آنجا كه مىفرمود : * ( « وَلَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي » ) * ، و معنايش اين است كه ما قرآن را بر تو نازل كرديم آن طور كه بر مقتسمين نازل كرديم ، و بنا بر اين معنا ، مقصود از مقتسمين ، يهود و نصارى هستند كه قرآن را قسمت قسمت نموده گفتند به بعض آن ايمان داريم ولى به بعضى ديگرش ايمان نداريم .
ليكن اين حرف وقتى درست است كه سوره مورد بحث در مدينه نازل شده باشد ، و حال آنكه در مكه نازل شده و در آن روز رسول خدا ( ص ) گرفتار مخالفتهاى يهود و نصارى نشده بود ، و لذا مىبينيم آيه اى كه اين معنا را از يهود و نصارى نقل مىكند كه گفتند : « آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْه النَّهارِ وَاكْفُرُوا آخِرَه » « 2 » - و نظائر آن ، همه بعد از هجرت و در مدينه نازل شده است ، و دليل بر گفتار ما كه سوره مورد بحث در مكه نازل شده خود سياق آيات آن است .
بعضى « 3 » ديگر گفتهاند : وجه تسميه « مقتسمين » به اين اسم اين است كه انبياى خداى را و همچنين كتابهاى آنان را جزء جزء كردند ، به بعضى ايمان آوردند ، و به بعضى ديگر كفر ورزيدند . ليكن اين حرف هم صحيح نيست ، زيرا در معرفى مقتسمين فرموده :
آنهايى كه قرآن را پاره پاره مىكنند ، نه آنهايى كه انبياء و كتب انبياء را پاره پاره مىكنند .
پس ظاهر اين است كه دو آيه مورد بحث قومى را ياد آورى مىكنند كه در اوائل بعثت بر عليه بعثت و براى خاموشى نور قرآن قيام كرده بودند ، و آن را پاره پاره كردند ، تا به اين وسيله مردم را از راه خدا باز دارند ، و خداوند هم عذاب را بر ايشان نازل كرده و
هامش
( 1 ) كشاف ، ج 2 ، ص 589 .
( 2 ) به آنچه پيش از ظهر نازل شده ايمان آوريد ، و به آنچه در آخر روز نازل شده كفر بورزيد .
سوره آل عمران ، آيه 72 .
( 3 ) كشاف ، ج 2 ، ص 589 .