آيه مورد بحث با جمله * ( « إِنَّه حَكِيمٌ عَلِيمٌ » ) * ختم شد ، چون گفتيم كه حكمت اقتضاى حشر ، و حشر هم اقتضاى حساب اعمال و مجازات بدكاران و پاداش نيكو كاران را دارد ، پس خدا حكيم است و نظام عالم را بدون حشر ناتمام نمىگذارد ، و عليم است كه حتى احدى از قلمش نمىافتد .
بحث روايتى
در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « وَلَقَدْ جَعَلْنا فِي السَّماءِ بُرُوجاً » ) * از معصوم نقل كرده كه فرمود : منظور منازل آفتاب و ماه است « 1 » .
و نيز در ذيل آيه * ( « إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَه شِهابٌ مُبِينٌ » ) * فرموده : همواره شيطانها به آسمان بالا مىرفتند و تجسس مىكردند تا آنكه رسول خدا ( ص ) متولد شد « 2 » .
و در معانى الاخبار از برقى از پدرش از جدش از بزنطى از ابان از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : ابليس آسمانهاى هفتگانه را در مىنورديد ، تا آنكه عيسى ( ع ) متولد شد و او از سه آسمان ممنوع گرديد . و باز او چهار آسمان را بالا مىرفت تا رسول خدا ( ص ) متولد گرديد ، در نتيجه از رفتن به همه آسمانها محروم شد و از آن به بعد شيطانها به وسيله نجوم رانده مىشوند . . . « 3 » .
و در الدر المنثور است كه ابن مردويه از ابن مسعود روايت كرده كه گفت :
جرير بن عبد اللَّه به رسول خدا ( ص ) عرض كرد : يا رسول اللَّه از آسمان دنيا و زمين پايين برايم حديث كن . فرمود اما آسمان دنيا خداوند آن را از دود خلق كرد ، پس آن را بالا برد و در آن چراغ و ماهى نورانى قرار داد و آن را با چراغهاى نجوم زينت بخشيد . و آن نجوم را رجم شيطانها و هم حفظ آسمان از هر شيطان رانده شده اى قرار داد « 4 » .
مؤلف : به زودى بيانى كه معناى اين احاديث را روشن كند - ان شاء اللَّه - خواهد آمد .
هامش
( 1 و 2 ) تفسير قمى ، ج 1 ، ص 373 .
( 3 ) معانى الاخبار ، روضة الواعظين ، ج 1 ، ص 65 .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 95 .