تعالى آنها را به وصف « عنده - نزد خدا » وصف نموده و اين وصف در جاى ديگر توضيح داده شده و آن آيه « ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَما عِنْدَ اللَّه باقٍ » « 1 » مىباشد كه مىفرمايد هر چه كه نزد خداست ثابت و لا يزال و لا يتغير است ، پس خزائن خدا هر چه باشند امور ثابتى هستند كه دستخوش زوال و تغير نمىشوند ، و چون مىدانيم كه اشياء در اين عالم مادى محسوس ، متغير و فانى هستند و ثبات و بقايى ندارند ، مىفهميم كه خزائن الهى ما فوق اين عالم مشهودند .
اين بود آنچه كه از دقت و تدبر در آيه شريفه مورد بحث بدست مىآيد ، هر چند كه خالى از دقت و غموض نيست ، و در به دو نظر بسيار مشكل به نظر مىرسد ، و ليكن اگر در تدبر خود دقت كنى و مقدارى فشار به فكر آورى ، برايت روشن مىگردد و ان شاء اللَّه خواهى ديد كه از واضحات كلام خداى تعالى است .
در خاتمه توصيه مىكنيم كه اگر خواننده اى نتوانست نكات بالا را هضم كند و برايش مشكلى لا ينحل ماند ، مىتواند براى توجيه آيه شريفه به وجه سومى كه قبل از بيان نظريه خود نقل كرديم اعتماد نمايد ، چه آن وجه از وجوه ديگر بهتر است « و اللَّه ولى الهدايه » . و ما ان شاء اللَّه دوباره در مورد مناسبى به بحث پيرامون قدر بر مىگرديم ، و بحثى جداگانه برايش باز مىكنيم .
* ( « وَأَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَسْقَيْناكُمُوه وَما أَنْتُمْ لَه بِخازِنِينَ » ) * .
كلمه « لواقح » جمع « لاقحه » از ماده « لقح » به فتحه لام و سكون قاف - است .
وقتى كه گفته مىشود « لقح النحل » معنايش اين است كه درخت خرما را لقاح ( به فتح لام ) كرد . و لقاح گرد درخت خرماى نر است كه تا آن را به درخت ماده منتقل نكنند بارآور نمىشود . امروزه در مباحث گياه شناسى مسلم شده كه مساله نر و مادگى در تمام گياهان هست ، و بادها در وزش خود ذراتى از گرد گل گياه نر را به گياه ماده منتقل مىكند و آن را بارور مىسازد . قرآن كريم در آيه مورد بحث از همين حقيقت پرده بردارى مىكند و مىفرمايد : « ما بادها را براى كار تلقيح فرستاديم » .
جمله * ( « فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَسْقَيْناكُمُوه » ) * اشاره به باران است كه از ابرها فرو مىريزد . اين نيز در مباحث علمى عصر مسلم است كه آب موجود در كره زمين از
هامش
( 1 ) آنچه نزد شما است فانى مىشود و آنچه نزد خداست باقى است . سوره نحل ، آيه 96 .