و در تفسير قمى در ذيل آيه « و جعلنا لكم فيها معايش » از معصوم نقل كرده كه فرمود : يعنى براى هر نوع حيوانى معيشت معينى تقدير كرديم « 1 » .
و در همان كتاب در روايت ابى الجارود از حضرت باقر ( ع ) در ذيل جمله * ( « وَأَنْبَتْنا فِيها مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ » ) * چنين آورده : خداى تعالى در كوه ها طلا و نقره و گوهر و مس و روى و آهن و قلع و سرمه و زرنيخ و نظائر آن را قرار داده كه جز با وزن كردن مورد معامله واقع نمىشود « 2 » .
مؤلف : جا دارد اين روايت بر بيان بعضى مصاديق آن حمل شود ، علاوه بر اينكه هم در سندش ضعف هست و هم در متنش .
و در كتاب روضة الواعظين ابن فارسى است كه از جعفر بن محمد از پدرش از جدش ( ع ) روايت شده كه آن جناب فرموده : در عرش تمثال تمامى مخلوقات برى و بحرى عالم هست . آن گاه امام جعفر بن محمد فرموده : اين است تاويل آيه * ( « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه . . . » ) * « 3 » .
و در معانى الاخبار به سند خود از مقاتل بن سليمان روايت كرده كه گفت امام صادق ( ع ) فرمود : وقتى موسى از كوه طور بالا رفت ، پروردگارش را ندا داد و عرضه داشت : « پروردگارا خزائن خودت را به من نشان بده » . خطاب آمد اى موسى خزائن من اين است كه وقتى چيزى را بخواهم مىگويم « كن » آن چيز موجود مىشود « 4 » .
و در الدر المنثور است كه بزار و ابن مردويه - در كتاب العظمة - از ابى هريره روايت كردهاند كه گفت رسول خدا ( ص ) فرموده : خزائن خدا كلام خداست ، وقتى چيزى را اراده كند مىگويد « كن » و او موجود مىشود « 5 » .
مؤلف : اين سه روايت اخير بيان گذشته ما را تاييد مىكند . و منظور از كلمه « كن » كلمه ايجاد است كه همان وجود اشياء مىباشد . و نيز اين ، تاييد مىكند نظريه ما را كه گفتيم كلمه « شىء » در آيه شريفه تمامى موجودات را شامل مىشود و مخصوص به موجودى معين نيست ، و مىرساند كه صحابه و اهل عصر نزول قرآن نيز همين عموميت را مىفهميدند ، هم چنان كه اين عموميت را روايت الدر المنثور از ابن ابى
هامش
( 1 و 2 ) تفسير قمى ، ج 1 ، ص 374 .
( 3 ) روضة
( 4 ) معانى الاخبار ، ص 402 ، ح 65 .
( 5 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 95 .