هيچ چيز نيست مگر آنكه نزد ما خزينه هاى آنست و ما نازلش نمىكنيم مگر به اندازه معين ( 21 ) .
و ما بادها را آبستن گر گياهان فرستاديم ، پس از آسمان آبى فرو فرستاديم پس شما را به آن آب سيراب كرديم ، و گر نه اين شما نيستيد كه بتوانيد آن را انبار كنيد ( 22 ) .
و بدرستى كه ماييم كه زنده مىكنيم و مىميرانيم ، و ما وارث و باز ماندهايم ( 23 ) .
و بتحقيق مىدانيم كدامتان زودتر بوجود مىآييد و كدام ديرتر ( 24 ) .
و به درستى پروردگار تو آنان را محشور مىكند چه او حكيم و دانا است ( 25 ) .
بيان آيات
بعد از آنكه خداى سبحان اعراض مشركين از معجزه قرآن ، و پيشنهادشان را در باره معجزه ديگرى كه عبارت بود از آمدن ملائكه بيان كرد ، و همچنين جواب از آن را كه ممتنع و مستلزم نابودى ايشان است بداد ، اينك در اين آيات تعدادى از آيات و معجزات زمين و آسمان را كه بر توحيد دلالت مىكند بر مىشمارد ، تا اگر عقل داشته باشند عبرت بگيرند و حجت بر مجرمين تمام شود . و در اين آيات از معارف حقيقى و اسرار الهى مطالب بلند و دقائق بسيارى گنجانده شده است .
* ( « وَلَقَدْ جَعَلْنا فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَزَيَّنَّاها لِلنَّاظِرِينَ ) * . . . * ( شِهابٌ مُبِينٌ » ) * .
كلمه « بروج » جمع « برج » و به معناى قصر است . و اگر منازلى را كه آفتاب و ماه در آسمان به حسب حس دارند برج ناميده از باب تشبيه آنست به قصرهايى كه سلاطين در نقاط مختلف كشور خود مىسازند .
ضمير در « زيناها » به « سماء » بر مىگردد ، مانند ضميرى كه در « حفظناها » است ، و مقصود از زينت دادن آسمان براى ناظرين همين بهجت و جمالى است كه مىبينيم با ستارگان درخشنده و كواكب فروزانش كه اندازه هاى مختلف و نورهاى متنوعى دارند عقلها را حيران مىسازد . و در قرآن كريم اين معنا در چند جا تكرار شده ، و همين تكرار كشف مىكند از اينكه خداى سبحان عنايت بيشترى به ياد آورى آن دارد .
يك جا مىفرمايد : « وَزَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ » « 1 » . و جاى ديگر مىفرمايد : « إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ وَحِفْظاً مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ مارِدٍ لا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلإِ الأَعْلى وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جانِبٍ
هامش
( 1 ) زينت داديم آسمان دنيا راى به چراغها . سوره حم سجده ، آيه 12 .