دعوت نازل شده است .
و از جمله آيات برجسته اى كه در اين سوره واقع شده و حقايق بسيار مهمى از معارف الهى را در بر دارد آيه « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه وَما نُنَزِّلُه إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » و آيه * ( « إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَه لَحافِظُونَ ) * » است .
* ( « الر تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ وَقُرْآنٍ مُبِينٍ » ) * .
اشاره « تلك » به آيات كريمه ، و مقصود از « كتاب » قرآن است . و اگر قرآن را نكره و بدون الف و لام آورده براى اشاره به عظمت كتاب الهى است ، هم چنان كه كلمه « تلك » كه براى اشاره به دور به كار مىرود بر همين مطلب دلالت مىكند . و معناى آيه اين است كه : بر خلاف آنچه كفار پنداشته و تو را ديوانه خوانده و كلام خداى را استهزاء كردهاند ، اين آيات بلند مرتبه و رفيع الدرجه اى كه ما به تو نازل كرديم آيات كتاب الهى است ، آيات قرآن عظيم الشان است كه جدا كننده حق از باطل است .
ممكن هم هست منظور از كتاب ، لوح محفوظ باشد ، چون از برخى از آيات قرآن بر مىآيد كه قرآن در لوح محفوظ است و از همان لوح محفوظ نازل گشته ، مانند آيه « إِنَّه لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ » « 1 » و آيه « بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ » « 2 » بنا بر اين احتمال ، جمله * ( « تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ وَقُرْآنٍ مُبِينٍ » ) * به منزله خلاصه اى از آيه « وَالْكِتابِ الْمُبِينِ إِنَّا جَعَلْناه قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ وَإِنَّه فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ » خواهد بود .
* ( « رُبَما يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كانُوا مُسْلِمِينَ » ) * .
اين جمله مقدمه است براى نقل تهمتهايى كه به پيغمبر زده و گفتند : * ( « يا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْه الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ » ) * . در حقيقت جمله مورد بحث هشدار مىدهد كه كفار با وجود كفرى كه دارند به زودى پشيمان شده آرزو مىكنند كه اى كاش تسليم خدا شده بوديم و به او و به كتابش ايمان آورده بوديم اما وقتى اين آرزو را مىكنند كه ديگر كار از كار گذشته است و ديگر راهى به اسلام و ايمان ندارند .
پس مراد از جمله * ( « رُبَما يَوَدُّ » ) * ودادت و اظهار علاقه از روى آرزو است نه مطلق ودادت و محبت به دليل جمله * ( « لَوْ كانُوا مُسْلِمِينَ » ) * كه در مقام بيان آن مودت است ، چون
هامش
( 1 ) اين كتاب خواندنى ارجمنديست كه در كتاب نهانى بوده است . سوره واقعه ، آيه 77 و 78 .
( 2 ) بلكه آن خواندنى با مجدى است كه در لوح محفوظ بوده است . سوره بروج ، آيه 21 و 22 .
( 3 ) قسم به كتاب آشكار ( لوح محفوظ ) كه ما آن را قرآن عربى قرار داديم تا شايد شما تعقل كنيد ، و آن در ام الكتاب ( لوح محفوظ ) نزد ما هر آينه بلند مرتبه و فرزانه است . سوره زخرف ، آيه 4 .