الفصل الثانىفي ملاك السبق و اللحوق في كلّ واحدٍ من الأقسام
ملاك تقدّم و تأخّر رُتبى
متن
والمراد به - كما اشير إليه في الفصل السابق - . . . إن كان الأمر بالعكس .
ترجمه
مقصود از ملاك سبق و لحوق - همانگونه كه بدان در فصل سابق اشاره شد - امرى است كه ميان متقدم و متأخر مشترك است . يعنى همان چيزى كه براى متقدم به مقدارى يافت مىشود كه براى متأخّر يافت نمىشود . لكن آن چه براى متأخر يافت مىشود براى متقدم نيز موجود است .
ملاك تقدّم و تأخّر رتبى همان نسبت به مبدأ محدود است . مانند اشتراك امام و مأموم در نسبت داشتن به مبدأ فرضى ، مانند محراب يا درِ ( مسجد ) . و تقدّم امام در رتبهء حسّى اگر مبدأ فرضى ، محراب باشد و تقدّم مأموم اگر مبدأ فرضى دَر ( مسجد ) باشد .
و مانند تقدّم هر جنسى بر نوع خودش در ترتّب اجناس و انواع ، اگر مبدأ فرضى ، جنس عالى باشد و تقدّم هر نوعى بر جنسش ، اگر مطلب بر عكس باشد .
شرح
در اين فصل به ملاك وجهتى كه باعث تقدّم براى متقدم و تأخّر براى متأخر