الفصل الحادي عشرفي الزمان
ترتّب در حوادث زمانى
متن
إنّا نجد فيما عندنا حوادثَ متحقّقةً . . . ينقسم إلى قبلُ وبعدُ من غير وقوف للقسمة .
ترجمه
در محيط پيرامون خود ، پديدههايى را مىيابيم كه پس از پديدههاى ديگرى كه قبلًا واقع شدهاند واقع مىشوند . زيرا كه پديدههاى متأخّر نحو توقفى بر پديدههاى پيشين دارند . توقفى كه قبل و بعد با يكديگر جمع نمىگردند . بر خلاف ساير اقسام تقدّم و تأخّر . مانند تقدّم علت يا جزء آن بر معلول . و اين يك مقدمهء بديهى است كه شك در آن روا نيست .
آن گاه آن چه ما آن را « قبل » يافتهايم بعينه به قبل و بعد - به معنايى كه غير قابل جمع هستند - تقسيم مىشوند . همچنين هر جزئى كه از تقسيم حاصل مىشود و متصف به قبليت باشد خود به قبل و بعد ديگرى تقسيم مىشود . بدون آنكه اين تقسيم پايان يابد .
شرح
پديدهء زمان كه ظرف اشياء زمانى است ، به عنوان يك امر متصل غير قارّ در پيش روى ما قرار دارد . خصوصيت ويژهء اين پديده آن است كه جزء بعد ، قابل اجتماع با