فاعل عنايى خالى از قصد نيست
متن
وفقدان هذا الفعل العنائيّ للغاية الصالحة . . . الكلام على اللعب والعبث .
ترجمه
و فقدان اين فعل عنايى از غايتى كه صالح و عقلايى باشد ايجاب نمىكند كه فعل خالى از مطلق انگيزهباشد . بنابراين انگيزه ، اعم از انگيزهء عقلايى است همانطور كه در بحث لعب و عبث خواهد آمد . « 1 »
شرح
در اين جا مؤلف به اين سؤال مقدر پاسخ مىدهد كه اگر فاعل بالعناية ، فاعل بالقصد است چه انگيزهء عقلايى در انتخاب سقوط دارد ؟ پاسخ مىدهد كه در فاعل بالقصد لازم نيست تمام انگيزهها عقلايى باشند . گاهى انگيزهء بر فعل ، بر اساس وهم و خيال انسان صورت مىگيرد ، مانند كودكان كه خانهء كودكانه مىسازند آن گاه آن را خراب مىكنند . آنها انگيزهء عقلايى بر كار خود ندارند . صرفاً انگيزهء آنها بر اساس توهمّات كودكانه است .
در ما نحن فيه هم مطلب چنين است . او توهّم مىكند كه اگر سقوط را انتخاب كند از اين خوف و وحشتى كه بر او غلبه كرده رها مىشود . از اين رو جانب سقوط را انتخاب مىكند ، لكن همانطور كه گذشت اين مطلب قابل تأمل جدى است .
هامش
( 1 ) . در فصل دوازدهم از همين مرحله