شرح
تسلسل عبارت است از وابستگى يك موجود به موجود قبل از خود و نيز وابستگى آن موجود به قبل از آن و هكذا تا بىنهايت ، حال گاهى تسلسل از جانب پايان نامحدود و از جانب آغاز محدود است و به يك نقطهء ثابت كه فرضاً علة العلل است مىرسد .
و گاهى از جانب پايان محدود است و به معلول آخرين كه پس از آن معلولى نيست مىرسد ولى از جانب آغاز نامحدود است . و گاهى هم از هر دو سو نامحدود است .
فلاسفه براى تسلسل محال سه شرط ذكر كردهاند :
1 . اجزاى سلسله بالفعل وجود داشتهباشد . پس اگر سلسله مانند اعداد باشد كه نامتناهى هستند ولى همهء اجزاى آن وجود بالفعل ندارند ، بلكه آنچه از آنها موجود مىشود محدود است از مورد بحث بيرون است .
2 . اجزاى سلسله ، اجتماع در وجود داشتهباشند . پس اگر مانند اجزاى زمان يا حوادث زمانى باشد كه اجتماع در وجود ندارند و با آمدن بعدى قبلى از بين مىرود ، اين هم از مورد بحث بيرون است .
3 . بين اجزاء ترتب و وابستگى وجود داشتهباشد . پس اگر بىنهايت موجودات غير وابسته و گريخته از هم وجود داشتهباشند و رابطهء على و معلولى بر آنها حاكم نباشد باز از محل بحث بيرون است .
بنابراين وجود بالفعل و اجتماع بالفعل و ترتب ، سه شرط لازم الاجراء در تسلسل باطل است و اگر تسلسلى وجود داشتهباشد كه فاقد يكى از اين سه شرط باشد چنين تسلسلى باطل نخواهد بود . در پايان فصل توضيح بيشترى خواهد آمد .
دليل مؤلف بر بطلان تسلسل
متن
والتسلسل في العِلَلِ محالٌ . والبرهان عليه . . . الرابط إلّامع مستقلّ .