مدين است ، در نتيجه معناى آيه چنين مىشود : قوم لوط از شما دور نيستند و شما مىتوانيد شهرهاى ويران و خسف شده آنان و آثارى كه از آن شهرها باقى مانده را مشاهده كنيد . ليكن سياق و زمينه گفتار آيه مساعد با اين تفسير نيست . علاوه ، بر اين تفسير وقتى تمام مىشود كه بگوييم تقدير آيه « و ما مكان قوم لوط من مكانكم ببعيد » و تقدير خلاف اصل است و جز با داشتن دليل نمىشود مرتكب آن شد .
* ( « وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْه إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ » ) * در سابق در باره جمله * ( « وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْه » ) * بحث كرديم كه مىفرمايد : از خداى تعالى در باره گناهان خود طلب مغفرت كنيد و با ايمان آوردن به او و به رسول او بسويش برگرديد زيرا خداى تعالى داراى رحمت و مودت است و استغفار كنندگان و تائبين را رحم مىكند و دوست مىدارد .
در اين آيه نخست فرمود : * ( « اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ » ) * كه كلمه رب را به آنان منسوب كرده و به ضمير آنان اضافه نمود ، آن گاه در مقام تعليل آن فرمود : براى اينكه رب من رحيم و ودود است ، ولى در اين جمله كلمه « رب » را به ضمير خودش اضافه كرد ، بايد ديد چرا چنين كرده ؟ در آنجا گفته است رب شما و در اينجا گفته است رب من ؟ شايد وجه آن اين باشد كه در جمله اول در اين مرحله بود كه مردم را از طرف خداى سبحان به استغفار و توبه امر كند و لازم بود در اين مرحله از ميان صفات خدايى ، صفت ربوبيت او را ذكر كند ، چون ربوبيت صفتى است كه عبادت بندگان كه استغفار و توبه نيز نوعى از آن است با آن صفت ارتباط دارد و اين ربوبيت خداى تعالى را به ضمير آنان اضافه كرد و گفت : « ربكم - رب شما » تا ارتباط و عبادت آنان به ربوبيت خدا را تاكيد كرده باشد و نيز اشاره كرده باشد به اينكه رب آنان تنها خداى تعالى است نه آن اربابهايى كه به جاى خدا براى خود گرفتهاند .
خوب در اينجا حق كلام اين بود كه در تعليل جمله مذكور نيز كلمه رب را به ضمير آنان اضافه نموده و بگويد : « استغفروا ربكم ان ربكم رحيم ودود » ليكن از آنجايى كه اين تعليل ، ثنايى بود براى خداى تعالى و قبلا اثبات كرده بود كه او رب آنان است لذا بار ديگر لازم نبود آن را تكرار كند ، بنا بر اين كلمه رب را بر ضمير خودش اضافه كرد تا مجموع كلام بفهماند خداى تعالى كه هم رب شما است و هم رب من خدايى است رحيم و ودود .
علاوه بر اين ، اضافه دومى معناى معرفت و خبرگى را مىرساند و صحت گفتار اول را بهتر بيان مىكند چون برگشت معناى كلام به اين مىشود كه : « از پروردگار خود طلب مغفرت كنيد چون او رحيم و ودود است و چگونه چنين نباشد با اينكه او رب من است و من او را به داشتن
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 559
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٥٩