پس خداى سبحان حاكم على الاطلاق و مطاع بدون قيد و شرط است هم چنان كه خودش فرمود : « إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّه » « 1 » و اگر رسولان اولى الامر و بعضى از افراد امت اسلامى حق امر به معروف و نهى از منكر دارند و امت ، مامور به اطاعت از آنان هستند اين حق را خداى عز و جل به آنان داده و به همين جهت امت اسلام در قبال كلمه حقى كه از آن حضرات صادر مىشود و مردم را به سوى آن دعوت مىكند هيچگونه حريتى ندارند ( نه اينكه حريت داشتهاند ولى رسول و اولى الامر و مثلا فقهاء آن حريت را از مردم سلب كرده باشند ) هم چنان كه خداى تعالى فرموده : « وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ » « 2 »
* ( « وَيا قَوْمِ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ ما أَصابَ قَوْمَ نُوحٍ » ) * كلمه « جرم » - به فتحه جيم و سكون راء - ( بطورى كه راغب گفته ) به معناى كندن ميوه از درخت است و به عنوان استعاره و مجاز به هر اكتساب ناپسند و مكروه نيز جرم گفته مىشود و كلمه « شقاق » به معناى مخالفت و دشمنى با يكديگر است و معناى آيه اين است كه :
« اى مردم ! بر حذر باشيد از اينكه مخالفت و دشمنيتان با من به خاطر دشمنيتان با چيزى كه شما را به آن دعوت مىكنم براى شما مصيبتى ببار بياورد ، مثل آن مصيبتى كه بر سر قوم نوح رسيد و آن اين بود كه همگى غرق شدند و يا مصيبتى كه به قوم هود رسيد و آن باد عقيمى بود كه همه را در زير توده خاك دفن كرد و يا به قوم صالح رسيد كه آن عبارت بود از صيحه و رجفه » .
* ( « وَما قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ » ) * - يعنى فاصله زيادى بين زمان شما و زمان قوم لوط نيست ، چون فاصله بين دو زمان اين دو قوم كمتر از سه قرن بود ، لوط معاصر با ابراهيم ( ع ) و شعيب معاصر با موسى ( ع ) بود .
بعضى « 3 » از مفسرين گفتهاند : مراد از كلمه « بعيد » بعد زمانى نيست بلكه بعد مكانى است ، يعنى مىخواهد بفرمايد : سرزمين قوم لوط با سرزمين شما فاصله زيادى ندارد ، چون خرابه هاى شهرهاى قوم لوط كه در سرزمين سدوم ( منطقه اى از ارض مقدسه ) نزديك به سرزمين
هامش
( 1 ) هيچ حكمى نيست مگر آنكه تنها از آن خداى تعالى است . « سوره انعام ، آيه 57 ، سوره يوسف ، آيه 67 »
( 2 ) مردان و زنان مؤمن بعضى ولى بعض ديگرند ، آنان را امر به معروف و نهى از منكر مىكنند .
« سوره توبه ، آيه 71 »
( 3 ) مجمع البيان ، ج 5 ، ص 188 ، چاپ ايران .