تنظرون « اضافه كرد كه : * ( « إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّه رَبِّي وَرَبِّكُمْ » ) * من در كار خودم بر خدا توكل كردهام كه مدبر امر من و شما است و براى اينكه بفهماند شما هيچ كارى نمىتوانيد به من بكنيد - نه اينكه مىتوانيد ولى من نمىترسم - اضافه كرد : * ( « ما مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِناصِيَتِها إِنَّ رَبِّي عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » ) * و فهمانيد كه من در توكل كردنم به خدا ، پيروزم ، چون خداى تعالى محيط بر كار من و شما است و او شما را هلاك مىكند نه مرا زيرا او بر صراط مستقيم است يعنى در برخورد حق با باطل همواره سنتش يك سنت بوده و آن عبارت بوده از يارى كردن حق و غلبه دادن آن بر باطل .
پس بيزارى آن جناب از بتهاى مشركين و تعجيزشان با جمله « فكيدونى و لا تنظرون » در حالى كه آنان مردمى نيرومند بودند و اينكه با اين تعجيز مع ذلك در كمال عافيت و سلامت در بين آنان رفت و آمد مىكرده نه از ناحيه آنان آسيبى ديده و نه از ناحيه خدايان آنان ، خود آيتى بوده معجزه و حجتى بوده آسمانى بر اينكه آن جناب رسول و فرستاده اى از ناحيه خداى تعالى به سوى آنان بوده است .
* ( « ما مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِناصِيَتِها إِنَّ رَبِّي عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » ) * - كلمه « دابه » به معناى هر جنبنده و جاندارى است كه روى زمين حركت و جنبشى دارد ، و شامل تمامى حيوانات مىشود ، « و گرفتن به ناصيه » ( سوى جلوى سر ) كنايه است از كمال تسلط و نهايت قدرت ، و « بر صراط مستقيم بودن خداى تعالى » به معناى اين است كه او سنتش در ميان مخلوقات يك سنت ثابت است و هرگز ، تغيير نمىكند و آن اين است كه امور را بر يك منوال يعنى بر منوال عدل و حكمت تدبير كند و چون چنين است پس او همواره حق را به كرسى مىنشاند و باطل را هر جا كه با حق در بيفتد رسوا مىسازد .
پس معناى آيه اين شد كه : من بر اللَّه توكل مىكنم كه رب من و رب شما است ، او است كه مىتواند حجتى را كه به شما القاء كردم ( و آن حجت اين بود كه علنا از آلهه شما بيزارى جستم و اعلام كردم كه نه شما با همه زور و قلدريتان مىتوانيد به من آسيبى برسانيد و نه آلهه شما ) به ثمر برساند چون او است تنها مالك و صاحب سلطنت بر من و بر شما و بر هر جنبنده ، و سنت او عادله و تغيير ناپذير است پس به زودى دين خود را يارى نموده و مرا از شر شما حفظ مىكند .
هود ( ع ) در اين گفتار خود گفت : « پروردگار من بر صراط مستقيم است » و نگفت « پروردگار من و شما » با اينكه قبلا گفته بود : « توكل من بر پروردگار من و شما است » ، علت اين آن است كه مقام آن سخن و اين سخن دو مقام است در اينجا هود ( ع ) در
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 449
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٤٩