و اين معنا همان معنايى است كه خداى تعالى در كلامى كه از اهل اعراف در روز قيامت حكايت كرده كه به اقوياى قوم خود خطاب مىكنند ، اشاره نموده ، مىفرمايد : « وَنادى أَصْحابُ الأَعْرافِ رِجالًا يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيماهُمْ : قالُوا ما أَغْنى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ ، أهؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللَّه بِرَحْمَةٍ » « 1 » .
و در اين كلام يعنى گفتار نوح ( ع ) كه گفت : * ( « وَلا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ . . . » ) * تعريضى است بر كفار كه آنها همانگونه كه ضعفاء را جزء مجتمع خود ندانسته و آنان را از مزاياى زندگى محروم كردهاند ، از كرامت دينى نيز محروم دانسته و مىگويند : ضعفاء حتى به وسيله گرايش و ايمان دينى نيز روى سعادت را نمىبينند ، و تنها طبقه اشراف و مخصوصا اقوياى آنان هستند كه مىتوانند از كرامت و شرافت دينى برخوردار شوند . در گفتار نوح ( ع ) علاوه بر آن تعريض ، اين تعريض نيز هست كه كفار را ستمكار خوانده .
نوح ( ع ) بعد از آنكه توهمهاى كفار در مورد خود را انكار و نفى كرده و فرمود :
« من به شما نمىگويم كه خزائن خداى تعالى نزد من است ، و علم غيب هم ندارم و نمىگويم كه من فرشتهام » ، دنبالش فرمود : « و در باره كسانى كه در چشم شما خوار و بى مقدار آمدهاند - يعنى مؤمنين - نمىگويم كه هرگز خدا خيرى به آنان نمىدهد . . . » با اينكه اين جمله مربوط به مؤمنين بود كه ضعفاى اجتماع بودند ، و اين به خاطر آن بود كه كفار در كلام خود مؤمنين به نوح را با خود نوح مورد خطاب قرار داده و گفته بودند : * ( « وَما نَرى لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ » ) * .
و توضيح كلام كفار و پاسخ نوح ( ع ) اين است كه معناى پيروى كردن ما از تو و از اين اراذل كه به تو ايمان آوردهاند وقتى صحيح است كه شما فضيلتى بر ما داشته باشيد ، و داشتن آن فضيلت ، مسلم و مورد اتفاق باشد ، و حال آنكه شما چنين فضيلتى نداريد .
اما تو اى نوح ! فضيلتى بر ما ندارى ، براى اينكه چيزى از مختصات يك رسول با تو نيست ، نه قدرتى ملكوتى دارى و نه علمى به غيب و نه فرشته اى هستى كه از پليديهاى ماده و طبيعت منزه باشى ، و اما مؤمنين به تو فضيلتى بر ما ندارند براى اينكه آنان مشتى سر و پا برهنه و اراذل و مايوس از كرامت انسانيت و محروم از رحمت و عنايت جامعهاند .
و نوح پاسخى داد كه معنايش اين است كه : اما خود من كه ادعاى هيچ فضيلتى از آن
هامش
( 1 ) اصحاب اعراف ، رجالى را كه به سيمايشان مىشناسند خطاب كرده و گفتند : ديديد كه جمع و عده و عده شما به دردتان نخورد ، و ديديد كه آن تكبرها كه مىكرديد سودى به حالتان نداد ، آيا اين فقراى داراى ايمان - كه اينك در بهشت منزل گرفتهاند - بودند كه سوگند مىخورديد هرگز خدا مورد رحمت خود قرارشان نمىدهد ؟ ! « سوره اعراف ، آيه 48 و 49 »