فضائل كه شما توقعش را از رسالت من داريد نكردهام ، چون نه من و نه هيچ رسولى ديگر جز رسالت چيزى ندارد ، و اما اين مؤمنين و ضعفا كه به خاطر نداشتن زر و زور در نظر شما خوارند ممكن است خداى تعالى كه از سويدا و باطن دل آنان با خبر است خيرى در دل آنان سراغ داشته باشد ، و به پاداش آن خير ، خير و فضلى به آنان كرامت بفرمايد ، پس خداى سبحان داناتر به دلهاى ايشان است ، و ملاك كرامت دينى و رحمت الهى هم همان فضائل نفسانى يعنى پاك بودن دل و سلامت قلب است ، نه ظاهرى كه چشم شما آن را حقير و بى مقدار مىبيند ، و به همين جهت است كه من نمىگويم خداى تعالى هرگز خيرى به آنان نمىدهد چون گفتن اين حرف ظلم است و مرا در زمره ظالمان قرار مىدهد .
* ( « قالُوا يا نُوحُ قَدْ جادَلْتَنا فَأَكْثَرْتَ جِدالَنا فَأْتِنا بِما تَعِدُنا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ » ) * اين آيه شريفه حكايت گفتارى است از سران كفر پيشه قوم نوح كه بعد از ناتوانيشان از پاسخ منطقى و ابطال حجت نوح و ابطال مسلكى كه ايشان را به سوى آن مىخواند ، به زبان آوردند ، كه در واقع خواستهاند از باب به اصطلاح تعجيز بگويند : تو هيچ كارى نمىتوانى بكنى ، و آن عذابى كه ما را به آن تهديد مىكردى نمىتوانى بياورى ، و منظورشان از جمله « تعدنا » همان عذاب اليمى است كه نوح ( ع ) در آغاز دعوتش كفار را از آن انذار كرد .
در اينجا نكته اى است كه بايد تذكر داده شود ، و آن اين است كه خداى تعالى گفتار قوم نوح را كه فعلا مورد بحث است بطور فصل نقل كرد و آن را بر بگومگوهاى قبلى تفريع نكرد ، و نفرمود : « فقالوا يا نوح قد جادلتنا . . . » بلكه فرمود : « قالوا » و اين بدان جهت بود كه هر چند سراينده داستان خداى سبحان است كه محيط به سراپاى دهر و به همه حوادث واقع در كل جهان است و به همين جهت همه بگومگوهاى نوح ( ع ) با قومش را به صورت داستانى آورده كه گويى در يك روز واقع شده ، و ليكن واقع امر اين است كه نوح ( ع ) ساليان دراز در بين قوم خود دعوت مىكرده ، و اين بگو مگوها مربوط به آن ساليان دراز است كه آن جناب قوم خود را به توحيد مىخوانده ، و به فنون مختلف مناظره و احتجاج تمسك مىجسته است بطورى كه تمامى بهانه ها و عذرهاى آنان را قطع نموده و حق را براى آنان چون روز آفتابى روشن كرده است ، و آيه شريفه زير از طول زمان دعوت آن جناب خبر داده مىفرمايد : « فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عاماً » « 1 » .
هامش
( 1 ) نوح نهصد و پنجاه سال در بين مردمش زندگى كرد . « سوره عنكبوت ، آيه 14 »