و لذا آن را توجيه كردهاند به اينكه تعبير به عماء كنايه است از غيب ذات كه ديدگان از ديدنش ناتوان و عقول از دركش حيرانند .
و در همان كتاب است كه احمد ، بخارى ، ترمذى ، نسايى و ابو الشيخ در كتاب « العظمة » و ابن مردويه و بيهقى در كتاب « الاسماء و الصفات » همگى از عمران بن حصين روايت كردهاند كه گفت : اهل يمن به رسول خدا ( ص ) عرضه داشتند : يا رسول اللَّه ! بما خبر بده از اول اين امر كه چگونه بوده است ؟ فرمود : خداى تعالى قبل از هر چيز بود ، و در آن هنگام عرش او بر آب بود ، و در لوح محفوظ ذكر همه چيز را نوشت و آن گاه آسمانها و زمين را خلق كرد . ( در اين هنگام شخصى ) ندا در داد كه : اى پسر حصين ماده شترت رفت ، من ( رسول خدا ( ص ) و مردم يمن را ترك گفته ) به دنبال شترم روانه شدم ديدم حيوان به طمع آب سرابهايى را كه در بيابان از دور مىبيند تعقيب مىكند ، و خلى متاسف شدم و دلم مىخواست از شترم چشمپوشى كرده خود را به حضور رسول خدا ( ص ) برسانم . « 1 »
مؤلف : عده اى از رجال حديث اين روايت را از بريده نقل كردهاند ، و در آخر روايت آنان آمده كه بريده گفت : سپس شخصى نزدم آمد و گفت : ماده شترت فرار كرد ، من از محضر رسول خدا ( ص ) بيرون آمدم ، ولى برق سراب نگذاشت ببينم شتر در كدام طرف بيابان است ، و خيلى دلم مىخواست از آن صرف نظر كنم . و اينكه يك جريان به دو نفر نسبت داده شده خود دليل بر سستى و بى اعتبارى اين دو حديث است . « 2 »
و باز در همان كتاب در ذيل جمله * ( « لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا » ) * آمده كه داوود بن محبر ( مركب ساز ) در كتاب « العقل » و ابن جرير و ابن ابى حاتم و حاكم در « التاريخ » و ابن مردويه از ابن عمر روايت كردهاند كه گفت : وقتى رسول خدا ( ص ) آيه * ( « لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا » ) * را تلاوت كرد ، پرسيدم : يا رسول اللَّه ! معناى اين جمله چيست ؟ فرمود : معنايش اين است كه خدا مىخواهد شما را بيازمايد و معلوم كند عقل كدامتان بهتر است . آن گاه فرمود : و عقل آن كسى از شما بهتر است كه از همه شما بيشتر از گناه و محارم الهى پرهيز كند و به طاعت خدا داناتر - و در نسخه اى ديگر عاملتر - باشد . « 3 »
و در كافى با ذكر سند از سفيان بن عيينه از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 3 ، ص 221 .
( 2 و 3 ) الدر المنثور ، ج 3 ، ص 322 .