در تفسير اين كلام خداى عز و جل * ( « لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا » ) * فرمود : منظور خداى تعالى اين نيست كه كداميك از شما زيادتر عمل مىكنيد ، بلكه منظور اين است كه كداميك بيشتر به واقع اصابه مىكنيد ، يعنى درستتر عمل مىكنيد ، و ( منشا همه درستىها ) و اصابه ها همانا ترس از خدا و نيت صادق است .
آن گاه فرمود : عمل را باقى گذاشتن ( و به آن ادامه دادن و تمرين كردن ) تا زمانى كه خالص شود سختتر است از خود عمل ، و عمل خالص آن عملى است كه منظورت از انجام آن اين نباشد كه غير از خدا كسى تو را در برابر آن ستايش كند ، و اين چنين نيتى از خود عمل دشوارتر است . البته اين را هم بدانيد كه نيت ، خود همان عمل است . آن گاه اين آيه را تلاوت كردند : « قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِه » « 1 » .
مؤلف : اينكه امام فرمود : « بايد بدانيد كه نيت ، همان عمل است » معنايش اين است كه عمل هيچ اثرى ندارد مگر طبق آن نيتى كه با عمل بوده .
و صاحب تفسير نعمانى به سند خود از اسحاق بن عبد العزيز از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه در ذيل جمله * ( « لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ » ) * فرمود : منظور از « عذاب » خروج مهدى ( ع ) ، و منظور از « امت معدوده » اهل بدر و اصحاب آن جنگ است . « 2 »
مؤلف : اين معنا را كلينى در كافى « 3 » و قمى « 4 » و عياشى « 5 » در تفسير خود از امام على و امام باقر و امام صادق ( ع ) روايت كردهاند .
و در مجمع البيان است كه بعضى گفتهاند : منظور از امت معدوده اصحاب مهدى ( ع ) است كه عددشان سيصد و ده و اندى نفر است - به مقدار عدد اصحاب بدر - كه در روز ظهورش در يك ساعت دور آن جناب جمع مىشوند ، همانطور كه قطعات ابرهاى پائيزى دور هم جمع مىشوند . آن گاه گفته است : اين معنا از امام ابى جعفر و ابى عبد اللَّه ( ع ) روايت شد است . « 6 »
هامش
( 1 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 16 .
( 2 ) تفسير نعمانى .
( 3 ) كافى .
( 4 ) تفسير قمى ، ج 1 ، ص 323 .
( 5 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 140 .
( 6 ) مجمع البيان ، ج 5 ، ص 144 .