اما انذارها و يا آيات چه تاثيرى در آنان دارد ، با اينكه ايمان ندارند و ايمان نمىآورند ، ( يعنى با اينكه تصميم جدى دارند بر اينكه ايمان نياورند ) و اين عزمشان به خاطر مهرى است كه بر دلهايشان زده شده . چه بسا مفسرينى كه گفتهاند : « 1 » حرف « ما » استفهامى نيست ، بلكه نافيه است ، ( و آيه مىخواهد بفرمايد : آيات و انذارها در مردمى كه ايمان ندارند تاثيرى نمىگذارد ) .
* ( « فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلَّا مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ » ) * اين جمله - به شهادت حرف « فاء » كه بر سر آن آمده - تفريع بر حرف « ما » در جمله سابق است كه مىفرمود : * ( « وَما تُغْنِي الآياتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ » ) * ، و معنايش اين است :
حال كه معلوم شد آيات و انذارها هيچ اثرى در آنان ندارد و آنها ايمان نمىآورند پس روزگار و سرنوشتى را نبايد انتظار داشته باشند مگر مثل سرنوشت و روزگارى كه امثال آنان در قرون گذشته داشتند . آرى ، اينان خود را ذخيره كردهاند براى عذاب الهى ، عذابى كه بين تو و بين آنان جدايى افكنده آنان را هلاك مىكند . براى اينكه كلمه عذاب بر آنان حتمى گشته است .
و به همين جهت رسول گرامى خود را مامور كرد به اينكه اين حقيقت را به آنان ابلاغ كند : « * ( قُلْ فَانْتَظِرُوا ) * - بگو منتظر باشيد » ، يعنى منتظر روزگارى مانند روزگار كسانى كه قبل از شما بودند و يا به عبارتى منتظر روز عذابى باشيد كه بين من و شما جدايى مىافكند ، پس در آن روز ايمان خواهيد آورد ، اما ايمانى كه هيچ سودى به حالتان ندارد . « * ( إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ ) * - من نيز با شما از منتظران هستم » .
البته در سابق گفتيم كه استفهام در اين آيه انكارى است .
* ( « ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنا وَالَّذِينَ آمَنُوا » ) * اين جمله تتمه صدر آيه قبلى است كه مىفرمود : * ( « فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلَّا مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ » ) * . و جمله * ( « قُلْ فَانْتَظِرُوا . . . » ) * جمله اى است معترضه ، و نظم اصلى گفتار از نظر معنا به اين قرار است : * ( ( فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ ) ) * آيا قوم تو ، اى رسول اسلام انتظار مىكشند * ( ( إِلَّا مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ ) ) * سرنوشتى غير آنچه كه امتهاى كافر گذشته داشتند كه كلمه عذاب بر آنان حتمى گرديد ، و در نتيجه آيت عذاب را به سويشان فرستاديم * ( « ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنا وَالَّذِينَ آمَنُوا » ) * آن گاه رسولان خود و آنهايى كه ايمان آورده بودند را نجات داديم ؟
حال بايد ديد چرا جمله * ( « فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ » ) * در بين صدر و ذيل آيه فاصله شده است ؟ علتش اينست كه اين جمله آن ارتباطى را كه با جمله قبلش دارد با جمله
هامش
( 1 ) تفسير الكبير ، ج 17 ، ص 170 .