ايمان آوردن او و سعادت يافتنش نيست .
و اگر خداى تعالى در كارآمد شدن سبب ايمان در مورد انسانى اذن دهد غير اين گونه انسانهاى معاند و تكذيبگر است ، پس اينكه فرمود : * ( « وَما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّه » ) * حكمى است عام و حقيقى ، نه صرف اعتبار ، حكمى است كه داراى ايمان شدن نفوس را منوط و وابسته به اذن خداى تعالى كرده . و در اينكه فرمود : * ( « وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ . . . » ) * خواست تا استعداد دريافت اذن را از آنهايى كه تعقل ندارند سلب كند و امكان رسيدن به اذن خدا را مختص غير اين طايفه بسازد . و منظور از « رجس » در خصوص اين آيه چيزى در مقابل ايمان است ، و معلوم است كه مقابل ايمان شك و ترديد است . پس در اين آيه شك و ترديد ، رجس و پليدى خوانده شده . به اين معنا كه شك مصداقى است كه عنوان رجس بر آن صادق است ، و اين رجس در آيه زير معرفى شده است : « وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّه يَجْعَلْ صَدْرَه ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّه الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ » « 1 » .
و نيز در خصوص اين آيه منظور از جمله * ( « الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ » ) * تكذيب كنندگان آيات خدا است ، و از اين جهت آنان را بى عقل خوانده كه تكذيب كنندگان آيات خدا يكى از طوايفى هستند كه كلمه عذاب عليه آنان محقق و حتمى شده و از كسانى هستند كه خدا بر دلهايشان مهر زده در نتيجه ديگر تعقل نمىكنند ، هم چنان كه در جاى ديگر در بيان وضع آنان فرموده : « وَطَبَعَ اللَّه عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » « 2 » * ( « قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ » ) * يعنى نظر كنيد بدانچه در آسمانها و زمين است از مخلوقات مختلف و گوناگونى كه هر يك آيتى از آيات خدا است ، و به ايمان دعوت مىكند . و ظاهر اينكه فرمود : * ( « وَما تُغْنِي الآياتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ » ) * اين است كه حرف « ما » در آن استفهامى باشد و اين جمله به انگيزه انكار و اظهار تاسف آورده شده باشد ، نظير اين گفتار يك طبيب به بيمار غير قابل علاجش كه « من مرگ را به چه چيز معالجه كنم » . جمله مورد بحث نيز مىفرمايد : اى پيامبر ! ما به تو دستور داديم آنان را با اين پيام ما : * ( « قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ . . . » ) * انذار كنى و بترسانى ،
هامش
( 1 ) و كسى كه خدا مىخواهد گمراهش كند سينه اش ( دلش ) را براى پذيرفتن حق تنگ و متنفر مىكند گويى مىخواهد به آسمان پرواز كند ، آرى خدا اين چنين رجس را مسلط بر كسانى مىكند كه ايمان نمىآورند . « سوره انعام ، آيه 125 »
( 2 ) خدا بر دلهايشان مهر زده در نتيجه ديگر نمىدانند . « سوره توبه ، آيه 93 »