و اما آن روايتى كه عياشى از ابى بصير از امام صادق ( ع ) آورده كه در تفسير آيه * ( « فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا بِه مِنْ قَبْلُ » ) * فرموده « خدا رسولان را مبعوث به سوى خلق كرد ، در حالى كه خلق در صلب پدران و رحم مادران بودند ، كسى كه در آن حال تصديق كرد بعد از آن هم تصديق كرد ، و كسى كه در آن حال تكذيب كرد در دنيا نيز تكذيب نمود » روايتى است كه حكم بديهى عقل ، مضمون آن را رد مىكند ، براى اينكه ظهور در اين معنا دارد كه نطفه انسانها در حالى كه در پشت پدران و رحم مادران است ، هم زنده است و هم عقل دارد و هم تكليف ، و ما بالضرورة مىدانيم كه چنين نيست ، و ما اين حديث را در بحثى كه پيرامون آيه « ذر » داشتيم نقل و مورد ايراد قرار داديم . پس ، اين حديث به ظاهرش قابل قبول نيست مگر آنكه آن را حمل كنيم بر اينكه مىخواهد بگويد : عالم ذر محيط به اين عالم مادى تدريجى زمانى است ، زيرا خود آن عالم ، زمانى نيست ، و وجود موجودات آن عالم بستگى به اين زمان و آن زمان ندارد ، و ليكن حمل اين معنا بر روايت بعيد است .
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 155
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٥٥