پس نسبت آفريدن به اين اسم دادن در آنجا كه فرمود : « خداى تعالى اسمى را آفريد » خود كاشف از اين است كه مراد از آفريدن نيز آن معناى متعارف از اين كلمه نيست ، بلكه منظور از آن ظهور ذات متعالى است به نحوى كه منشا بروز اسمى از اسماء مىشود ، اينجاست كه روايت بر بيان گذشته ما منطبق مىشود ، و آن اين بود كه گفتيم در بين اسماء خدا ترتب است يعنى بعضى واسطه ثبوت ديگرى و آن ديگر مترتب بر وجود آن بعض است ، تا اينكه سلسله مترتبه منتهى به اسمى شود كه تعين آن عين عدم تعين آن است ، و مقيد بودن ذات متعالى به آن ، عين اطلاق و عدم تقيد او است .
و اينكه فرمود : « پس ظاهر عبارت است از : اللَّه ، تبارك و تعالى » اشاره است به جهات عامه اى كه تمامى جهات خاصه از كمال به آنها منتهى مىگردد ، و خلق از تمامى جهات به آنها محتاجند ، و آنها سه هستند ، يكى آن اسمى است كه لفظ جلاله « اللَّه » دلالت بر آن داشته و آن جهت استجماع ذات نسبت به همه كمالات است ، و يكى ديگر آن اسمى است كه لفظ « تبارك » دلالت بر آن مىكند ، و آن جهت ثبوت كمالات و منشئيت خيرات و بركات است ، سوم آن اسمى است كه لفظ تعالى حاكى از آن است و آن جهت نداشتن نقائص و ارتفاع حاجات است .
و اينكه فرمود : « فعلى منسوب به آن اسماء است » اشاره است به همان مطلبى كه ما در سابق گفتيم و آن ناشى شدن اسمى از اسم ديگر است . و اينكه فرمود : « كه بر سيصد و شصت اسم . . . » ، صريح است در اينكه اسماء خدا منحصر در نود و نه عدد نيست .
و اينكه - بنا به نقل توحيد - فرمود : « و اسماء سه گانه اركان و حجابهايى است براى آن يك اسم » سرش اين است كه اسم مكنون مخزون از آنجايى كه اسم است ، تعين و ظهورى است از ذات متعالى ، و از جهت اينكه بحسب ذات و از ناحيه خودش مكنون و غير ظاهر است ، ظهورش عين عدم ظهور و تعينش عين عدم تعين خواهد بود ، و اين همان تعبيريست كه گاه گاهى خود ما مىكنيم و مىگوييم : خداى تعالى محدود به حدى نيست حتى به اين حد عدمى ، و هيچ وصف و صفتى محيط به او نيست حتى اين وصف سلبى و همه اين مطالبى كه ما در باره او مىگوييم توصيفى است از ما ، و خداى تعالى عظيمتر و بزرگتر از آن است .
و لازمه اين حرف اين است كه اسم جلاله كه كاشف از ذات مستجمع جميع صفات كمال است اسمى از اسماء ذات باشد نه خود ذات ، و نه آن اسم مكنون و مخزون ، و همچنين اسم « تبارك » و « تعالى » كه با اسم جلاله سه اسم هستند كه البته با هم حجاب اسم مكنونند ، بى اينكه يكى از ديگرى جلوتر باشد ، و اين سه حجاب و اسم مكنون كه با هر سه اين اسماء محجوب شده
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 474
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٧٤