هيچ يك از آن چهار جزء جلوتر از بقيه نيست ، سپس از اين اسم سه اسم ديگر ظاهر كرد ، چون خلائق به آنها احتياج داشتند ، و يك اسم ديگر را هم چنان در پرده گذاشت ، و اسم مكنون و مخزونى كه معروف است همان اسم است ، پس اين است آن اسمايى كه ظاهر شد « 1 » ، پس ظاهر عبارت است از « اللَّه » ، « تبارك » و « تعالى » ، خداى سبحان مسخر كرد براى هر يك از اين اسماء سه گانه چهار ركن را ، در نتيجه مجموع اركان دوازده شد ، آن گاه براى هر ركن سى اسم خلق كرد كه فعلى منسوب به آن اسماء است و آن اسماء عبارتند از : رحمان ، رحيم ، ملك ، قدوس ، خالق ، بارى ، مصور ، حى ، قيوم ، لا تاخذه سنة و لا نوم ، عليم ، خبير ، سميع ، بصير ، حكيم ، عزيز ، جبار ، متكبر ، على ، عظيم ، مقتدر ، قادر ، سلام ، مؤمن ، مهيمن ، بارى ، منشئ ، بديع ، رفيع ، جليل ، كريم ، محيى ، مميت ، باعث ، وارث .
اين اسماء با تتمه اسماى حسنى كه بر سيصد و شصت اسم بالغ مىشود ، نسبتى است براى اسماى سه گانه ، و اسماى سه گانه اركان و حجابهايى است براى آن اسم واحدى « 2 » كه با اين سه اسم مكنون و مخزون شد ، اين است معناى كلام خداى عز و جل كه مىفرمايد : « قُلِ ادْعُوا اللَّه أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَه الأَسْماءُ الْحُسْنى » « 3 » .
مؤلف : اوصافى كه در اين روايت براى اسماء ذكر كرده و فرموده : « خداى تعالى اسمى را آفريد به حروفى كه تلفظ كردنى نيست . . . » صريح است در اينكه منظور از « اسم » ، لفظ نيست و معنايى هم كه لفظ دلالت بر آن كند نيست ، خلاصه از باب مفهوم ذهنى كه لفظ دلالت بر آن كند نيست ، براى اينكه لفظ و يا مفهوم ذهنى كه لفظ دلالت بر آن مىكند چيزى نيست كه متصف به اوصاف مذكور در روايت بشود ، و اين بسيار روشن است ، ما بقى فقرات هم با لفظ بودن و يا مفهوم ذهنى بودن آن نمىسازد .
پس ناگزير منظور از اسم جز مصداقى كه اگر لفظى در كار مىبود مطابق آن لفظ بود چيز ديگرى نمىتواند باشد ، و معلوم است كه اسم به اين معنى و مخصوصا از نظر اينكه فرمود :
به سه اسم : « اللَّه ، تبارك و تعالى » تجزيه گرديد جز ذات متعالى او و يا لا اقل چيزى كه قطعا قائم به ذات و غير خارج از ذات است نخواهد بود .
هامش
( 1 ) اين روايت در توحيد مفضل چنين آمده . . . و اسم مكنونى كه معروف است همان اسمى است كه مخزون به اين اسماء سه گانه است كه ظاهر شدهاند ، پس ظاهر عبارت است از اللَّه [ و ] تبارك و سبحان ، و براى هر يك از اين اسماء سه گانه چهار ركن است .
( 2 ) در كتاب توحيد چنين آمده : و اسماء سه گانه اركانى و حجابهايى است براى آن يك اسم .
( 3 ) كافى ج 1 ص 112 ح 1