نزد ما از آن هفتاد و سه حرف هفتاد و دو حرف است فقط يك حرف نزد ما نيست ، و آن هم مخصوص خدا است و خداوند آن را براى علم غيب خود نگهداشته و ( با همه اينها ) حول و قوه اى نيست مگر بوسيله خداى على عظيم « 1 » .
و نيز در همان كتاب به سند خود از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود :
خداى عز و جل اسم اعظم خود را مركب از هفتاد و سه حرف كرده و از آن حروف بيست و پنج حرف را به آدم و بيست و پنج حرف را به نوح و هشت حرف را به ابراهيم و چهار حرف را به موسى و دو حرف را به عيسى داد ، با همان دو حرف بود كه عيسى مرده ها را زنده مىكرد و كور مادر زاد و پيسى را شفا مىداد ، ولى به رسول خدا محمد ( ص ) از آن حروف هفتاد و دو حرف را آموخت و يكى را در پرده داشت تا كسى به آنچه كه در ذات او است پى نبرد و او به آنچه كه در ذات ديگران است آگاه باشد « 2 » .
مؤلف : بر طبق سياقى كه در اين دو روايت است روايات ديگرى نيز وجود دارد ، و جاى ترديد نيست كه همانطورى كه در سابق گفته شد تجزيه اسم اعظم به هفتاد و سه حرف و يا تركيب آن از حروفى دليل بر اين نمىشود كه حقيقت آن مركب از هفتاد و سه حرف از حروف تهجى بوده باشد ، و در خود اين دو روايت نيز دليل بر اين معنا هست ، براى اينكه اين دو روايت اسم را در عين اينكه يكى معرفى كرده مىگويد خداوند حروف آن را تجزيه كرده و به هر پيغمبرى چند حرف داده است ، و اگر از قبيل اسماء لفظيه بود و مجموع حروفش يك معنا را مىرساند ديگر معنا نداشت كه چند حرف آن نافع و مفيد به حال پيغمبرى باشد .
و در كتاب توحيد به سند خود از على ( ع ) روايت كرده كه در يكى از خطبه هايش فرمود : پروردگار من لطيف لطافت است ، پس ديگر نبايد او را به وصف لطف توصيف كرد ، او عظيم عظمت است ، ديگر به وصف عظيم توصيف نمىشود ، او كبير كبرياء است ، ديگر به وصف كبير توصيف نمىشود ، جليل جلالت است با اين حال نبايد خودش را به وصف جلالت يعنى غلظت توصيف نمود ، او قبل از هر چيز است و گفته نمىشود چيزى قبل از او بوده ، و بعد از هر چيز است و گفته نمىشود چيزى بعد از او هست ، او خواستار اشياء است ليكن نه به همت و تحمل زحمت ، دراك است اما نه به نيرنگ ، او در تمامى اشياء هست اما نه ممزوج با آنها است و نه از آنها جدا است ، ظاهر است اما خيال نكنى كه ظهورش مانند ظهور
هامش
( 1 ) بصائر الدرجات ص 208 ح 1 ، باب 13 ، جزء 4 .
( 2 ) بصائر الدرجات ص 208 ح 3 ، باب 13 ، جزء 4 .