ظاهر ذيل آيه * ( « وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمائِه سَيُجْزَوْنَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ » ) * نيز اين معنا را تاييد مىكند ، براى اينكه اگر مراد از دعا نام نهادن و يا نداء مىبود ، نه عبادت مناسبتر اين بود كه بفرمايد : « بما كانوا يصفون بخاطر آن و صفها كه از خدا مىكردند » هم چنان كه در جاى ديگر همين طور تعبير كرده و فرموده : « سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ به زودى وصف كردنشان را جزا خواهد داد » « 1 » بنا بر آنچه گذشت معناى آيه مورد بحث چنين مىشود - و خدا داناتر است - : « براى خدا است تمامى اسمايى كه بهترين اسماء است پس او را عبادت كنيد و با آنها بسويش توجه نماييد » البته معلوم است كه اين معنا شامل تسميه و نداء هم مىشود چون اين دو از لواحق عبادت است .
* ( « وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمائِه . . . » ) *
كلمه « لحد » و « الحاد » هر دو به يك معنا مىباشد ، و آن ميل از حد وسط به يكى از دو طرف افراط و تفريط است ، لحد قبر را هم به همين مناسبت لحد مىگويند ، چون لحد هم در يك طرف قبر قرار دارد به خلاف « ضريح » كه در وسط قبر است و « يلحدون » چه از ثلاثى مجرد بوده و به فتح « يا » قرائت شود ، و چه به ضم « يا » و از باب افعال به يك معنا است ، و از بعضى از لغويين نقل شده كه گفتهاند به يك معنا نيست بلكه از ثلاثى مجرد به معناى ميل به يكى از دو طرف ، و از باب افعال به معناى جدال و مغلوب ساختن طرف است .
* ( « سَيُجْزَوْنَ . . . » ) * - اگر در صدر اين جمله واو عاطفه به كار برده نشده براى اين است كه اين جمله به منزله جواب از سؤال مقدر است ، كانه وقتى فرمود : « و واگذار آن كسانى را كه در اسماى او الحاد مىورزند » كسى پرسيده است سرانجام حال ايشان چه مىشود ؟ جواب مىدهد به اينكه : * ( « سَيُجْزَوْنَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ » ) * . راجع به بحث در اسماء حسنى تتمه اى باقى مانده كه در گفتار آينده بعد از فراغ از تفسير آيات خواهد آمد - ان شاء اللَّه - .
* ( « وَمِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يَعْدِلُونَ » ) * در سابق يعنى در تفسير آيه « وَمِنْ قَوْمِ مُوسى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يَعْدِلُونَ » « 2 » مقدارى در پيرامون اين مطلب بحث شد ، خصوصيتى كه در اين آيه است اين است كه در سياق تقسيم مردم به دو قسم گمراه و مهتدى ( و بيان اينكه ملاك در دو قسم شدن مردم دعوت خدا به اسماء
هامش
( 1 ) سوره انعام آيه 139
( 2 ) سوره اعراف آيه 159