« 1 » و ظاهر همه اين آيات اين است كه هر اسم احسنى حقيقتش تنها براى خدا است و بس .
و اينكه بعضىها احتمال دادهاند كه « الف و لام » در « الاسماء » براى عهد است ، از گفته هايى است كه نه دليلى بر آن هست و نه قرائنى در خود آيات است كه آن را تاييد كند ، تنها چيزى كه قائل را به اين احتمال واداشته اخبارى است كه اسماء حسنى را مىشمارد ، و به زودى در بحث روايتى آينده راجع به آن اخبار بحث خواهد شد - ان شاء اللَّه - .
و اينكه فرمود : * ( « فَادْعُوه بِها » ) * يا از دعوت به معناى نام نهادن است هم چنان كه مىگوييم : « من او را زيد خواندم و تو را ابا عبد اللَّه خواندم » يعنى او را به آن اسم و تو را به اين اسم نام نهادم ، و يا از دعوت به معناى ندا است ، و معنايش اين است كه خدا را به اسماء حسنايش ندا كنيد مثلا بگوييد : « اى رحمان اى رحيم و . . . » و يا از دعوت به معناى عبادت است و معنايش اين است كه خدا را عبادت كنيد با اعتقاد به اينكه او متصف به اوصاف حسنه و معانى جميله اى است كه اين اسماء دلالت بر آن دارد .
مفسرين همه اين چند معنا را براى دعوت احتمال دادهاند ، و ليكن كلام خود خداى تعالى در موارد مختلفى كه دعاى خود او را ذكر مىكند مؤيد همين معناى اخير است ، مانند :
« قُلِ ادْعُوا اللَّه أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَه الأَسْماءُ الْحُسْنى » و آيه « وَقالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ » « 2 » وجه تاييد اين است كه اول دعا را ذكر كرده و در بعد همان دعا را به عبادت بدل آورده و فهمانده كه عبادت و دعا يكى است .
و همچنين آيه « وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّه مَنْ لا يَسْتَجِيبُ لَه إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعائِهِمْ غافِلُونَ ، وَإِذا حُشِرَ النَّاسُ كانُوا لَهُمْ أَعْداءً وَكانُوا بِعِبادَتِهِمْ كافِرِينَ » « 3 » و آيه « هُوَ الْحَيُّ لا إِله إِلَّا هُوَ فَادْعُوه مُخْلِصِينَ لَه الدِّينَ » « 4 » كه دعا را به معناى اخلاص در عبادت گرفته است .
هامش
( 1 ) نامهاى نيكوتر همه از اوست ، هر چه در آسمانها و زمين هست او را تسبيح مىكند . سوره حشر آيه 24
( 2 ) پروردگارتان گفته : مرا بخوانيد تا اجابتتان كنم ، كسانى كه از پرستيدن من استكبار ورزند به خوارى به جهنم داخل خواهند شد . سوره مؤمن آيه 60
( 3 ) گمراه تر كيست از آنكه سواى خدا چيزى را بخواند كه تا روز قيامت جواب او ندهد و از هر چه بخوانندش خود بىخبر باشد . و چون در قيامت خلق محشور شوند آنجا معبودان باطل با مشركان دشمن و از پرستش آنها بيزارند . سوره احقاف آيات 5 - 6
( 4 ) زنده جاويد اوست ، خدايى جز او نيست ، او را بخوانيد و دين خاص او كنيد كه ستايش خاص پروردگار جهانيان است . سوره مؤمن آيه 65