گرفت - سپس حضرت دست خود را گرفت - و فرمود : اين چنين « 1 » .
مؤلف : از ظاهر اين روايت بر مىآيد كه امام ( ع ) تنها كلمه « اخذ » را كه در آيه است معنا كرده و آن را به معناى احاطه و ملكيت تفسير نموده .
و در تفسير قمى از پدرش از ابن ابى عمير از ابن مسكان از ابى عبد اللَّه ( ع ) روايت شده كه گفت : از آن جناب پرسيدم اشهادى كه در آيه * ( « وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ ألَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى » ) * آمده آيا بطور معاينه بوده ؟ فرمود آرى ، چيزى كه هست مردم خصوصيات آن موقف را فراموش كردند ، و تنها معرفت را از دست ندادند ، و به زودى آن خصوصيات به يادشان خواهد آمد ، و اگر معرفت هم از دست مىرفت احدى نمىفهميد كه خالق و رازق او كيست ، و اشخاصى هم كه در اين نشات كافر شدند كسانى هستند كه در آن نشات ايمان نياوردند و اقرارشان زبانى بوده ، و همانهايند كه خداوند در حقشان فرموده : « فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا بِه مِنْ قَبْلُ ايمان نخواهند آورد به چيزى كه در سابق آن را تكذيب كرده بودند « 2 » » .
مؤلف : اين روايت گفتار كسانى را كه دلالت آيه را بر اخذ ميثاق در عالم ذر انكار كرده و آيه * ( « وَأَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ ألَسْتُ بِرَبِّكُمْ » ) * را تفسير كردهاند به اينكه خداوند آيات دال بر ربوبيتش را به ايشان آموخت ، رد مىكند ، و روايت از حيث سند صحيحه است و نظير آن در صراحت و صحت روايت زراره و غير آن است كه ذيلا نقل مىشود .
در كافى از على بن ابراهيم از پدرش از ابن ابى عمير از زراره روايت كرده كه گفت :
مردى از حضرت ابى جعفر ( ع ) از معناى آيه * ( « وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ . . . » ) * ، سؤال كرد ، حضرت در حالى كه پدرش هم مىشنيد فرمود : پدرم مرا حديث كرد كه خداى عز و جل قبضه اى از خاك يعنى خاكى كه آدم را از آن آفريده بود گرفت و آب گوارا و شيرين بر آن بريخت ، و تا چهل روز به همان حال بگذاشت و پس از اينكه ورآمده شد گرفته و به شدت مالش داد و از چپ و راست آن ذريه بنى آدم بيرون آمدند ، دستور داد تا همه در آتش شوند ، اصحاب يمين داخل شدند و آتش بر ايشان سرد و سلام شد ، و ليكن اصحاب شمال از داخل شدن در آن خوددارى كردند « 3 » .
هامش
( 1 ) تفسير عياشى ج 2 ص 37 ح 103
( 2 ) تفسير قمى ج 1 ص 248
( 3 ) كافى ج 2 ص 7 ح 2