( ع ) روايت شده كه گفت : وقتى ابن الكواء نزد آن حضرت آمد و عرض كرد : يا امير المؤمنين مرا خبر ده از خداى تعالى و اينكه آيا قبل از موسى با كسى از اولاد آدم تكلم كرده ؟ حضرت فرمود : خداوند با جميع مخلوقات خود تكلم كرده چه خوب آنان و چه بدشان ، و همه جواب او را دادهاند ، اين معنا بر ابن الكواء گران آمد و مقصود امام را نفهميد و لذا پرسيد چطور يا امير المؤمنين ؟ حضرت فرمود : مگر كتاب خدا را نخوانده اى كه به پيغمبر خود مىفرمايد : * ( « وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ ألَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى » ) * اگر اين آيه را خوانده اى بايد بدانى كه خداوند كلام خود را به جميع افراد بنى آدم شنوانده و ايشان هم جواب او را دادهاند . اى ابن كواء ! جمله * ( « قالُوا بَلى » ) * جواب بنى آدم است ، خداوند به بنى آدم فرمود : بدرستى منم معبود يكتا ، معبودى نيست جز من و منم رحمان و رحيم پس اقرار آوردند به اطاعت و ربوبيت ، و رسل و انبياء و اوصياى انبياء را از ديگران جدا كرد و بشر را مامور به اطاعتشان كرد ، بشر نيز در عهد ازل به همه اينها اقرار نمود ، موقعى كه اقرار مىكردند ملائكه ناظر بودند و گفتند : اى بنى آدم ما عليه شما گواه شديم تا در قيامت نتوانيد بگوييد ما از اين امر غافل بوديم « 1 » .
مؤلف : اين روايت مانند روايت قبلى و بعضى از رواياتى كه بعدا نقل مىشود تنها مطلق اخذ ميثاق را ذكر مىكند و متعرض بيرون آوردن ذريه از صلب آدم و نشان دادن خويش به ايشان نشده .
و گويا تشبيه « ذريه » به « ذر » كه در بعضى از روايات آمده به منظور فهماندن كثرت ذريه است ، نه خردى آنها و اينكه از كوچكى حجم به اندازه ذر بودند ، و از آنجا كه اين تعبير در روايات بسيار و مكرر وارد شده از اين رو اين نشات را « عالم ذر » ناميدهاند .
و اين روايت به خوبى دلالت دارد بر اينكه سؤال و جواب مزبور گفتگوى حقيقى بوده نه صرف زبان حال .
و نيز دلالت دارد بر اينكه عهد مزبور تنها بر ربوبيت پروردگار گرفته نشده بلكه اقرار به نبوت انبياء و ساير عقايد حقه نيز جزو آن پيمان بوده است ، و همه اينها مؤيد بيان سابق ما است .
و نيز در تفسير عياشى از رفاعة روايت شده كه گفت : از حضرت صادق ( ع ) معناى آيه * ( « وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ » ) * را پرسيدم ، فرمود : آرى ، براى خدا است حجت بر جميع خلق ، و همه را ماخوذ به آن حجت كرد روزى كه از همه اينطور ميثاق
هامش
( 1 ) تفسير عياشى ج 2 ص 41 ح 116 و خصائص ص 63