* ( « وَدَرَسُوا ما فِيه » ) * گويا « واو » در اين جمله واو حاليه و جمله بعد از آن حال از ضمير در « عليهم » است . بعضى ديگر گفتهاند : « واو » عاطفه و جمله عطف بر * ( « وَرِثُوا الْكِتابَ » ) * در صدر آيه است ، ولى اين احتمال خالى از بعد نيست .
بهر حال ، معناى آيه اين است كه : * ( « فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ » ) * بعد از آن اسلاف و نياكان از بنى اسرائيل كه وصفشان را نسبت به تقوا و اجتناب محرمات شنيديد * ( « خَلْفٌ وَرِثُوا الْكِتابَ » ) * بازماندگانى باز ماندند كه كتاب را به ارث برده و معارف و احكام و مواعظ و عبرتهايى كه در آن كتاب بود تحمل نمودند ، و لازمه اين ارث اين بود كه تقوا پيشه ساخته و به خانه آخرت بپردازند و از لذائذ ناپايدار دنيا و عوائدى كه مانع ثواب دائم و ابدى است چشم بپوشند ، ولى با كمال تاسف * ( « يَأْخُذُونَ عَرَضَ هذَا الأَدْنى » ) * دو دستى اين لذائذ را گرفته و خود را به روى آن مىافكنند ، و هيچ پروايى از گناه هر چه هم زياد باشد ندارند ، تازه مىگويند : * ( « سَيُغْفَرُ لَنا » ) * و بدون حق وعده آمرزش به خود مىدهند ، بدون اينكه از گناه بازگشتى كرده باشند ، و گناهكارى ، كار يك بار و دو بارشان باشد ، بلكه هم چنان بر سر آنند كه هر وقت دست پيدا كنند مرتكب شوند * ( « وَإِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُه يَأْخُذُوه » ) * بدون اينكه نهى ناهيان از منكر در ايشان مؤثر افتد * ( « ألَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثاقُ الْكِتابِ » ) * آيا معناى پيرويشان از تورات تعهد و التزام بر اين نبود * ( « أَنْ لا يَقُولُوا عَلَى اللَّه إِلَّا الْحَقَّ » ) * كه جز حق چيزى بر خدا نبندند ؟ ليكن آنان در حالى كه * ( « دَرَسُوا ما فِيه » ) * مطالب تورات را خوانده و به اين تعهد پى برده بودند مع ذلك به غير حق گفتند :
* ( « سَيُغْفَرُ لَنا » ) * با اينكه مىدانند كه حق ايشان نبود به چنين ادعايى خرافى تفوه كنند ، و اينكه اين فكر باطل ايشان را در ارتكاب گناهان جرى نموده و مستلزم هدم دين است در حالى كه * ( « وَالدَّارُ الآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ » ) * خانه آخرت بهتر است براى كسانى كه تقوى پيشه سازند ، * ( « أفَلا تَعْقِلُونَ » ) * .
* ( « وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتابِ وَأَقامُوا الصَّلاةَ إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ » ) * در مجمع البيان گفته است : « امسك و مسك و تمسك و استمسك بالشىء » همه در معنا يكى است و به معناى دست آويختن به آن چيز است « 1 » .
و اگر از ميان همه اجزاى دين تنها اقامه نماز را ذكر كرد براى شرافتى است كه نماز بر ساير اجزاى دين دارد ، چون نماز ركن دين است ، بوسيله نماز ياد خدا و خضوع در برابر او كه جان همه شرايع دينى است حفظ مىشود .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 4 ص 49