به من وعده دادى كه در پيش بردن دعوتم ياريم كنى ، و هلاكت اين عده فعلا براى من صلاح نيست و باعث تهمت بر من است :
* ( « أَنْتَ وَلِيُّنا فَاغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغافِرِينَ » ) * در اين جمله شروع مىشود به نقل دعاهايى كه موسى ( ع ) در آن روز كرده بود ، موسى ( ع ) در اين جمله كوتاه نيز حاجت و دعاى خود را در بين دو صفت از صفات خداى تعالى يكى صفت ولايت كه مخصوص به مقام ربوبى است و يكى آمرزش او كه بهترين آمرزشها است قرار داد و بعد حاجت خود را درخواست نمود و چنين گفت : * ( « فَاغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا » ) * و اين بهترين حاجتى است كه خدا درخواست آن را از بندگان خود مىپسندد .
موسى ( ع ) ذكر اين دو صفت را كافى دانست از اينكه به حاجت اصليش ( زنده كردن همراهان ) تصريح كند ، و خواست تا با تصريح نكردن به آن اظهار تذلل و شرمسارى نمايد ، و گر نه شكى نيست كه مقصودش از اين كلام اظهار حاجت خود بوده ، اگر چه تصريح نكرده ، براى اينكه آيه اى كه در سوره بقره راجع به اين مطلب است مىفرمايد : خداوند همراهان موسى را زنده كرد ، و معلوم است كه اگر استجابت دعاى موسى در كار نبود خداوند مردمى را كه به عذاب خود هلاك كرده دوباره بدون جهت آنان را زنده نمىكند . * ( « وَاكْتُبْ لَنا فِي هذِه الدُّنْيا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ » ) * كلمه « هدنا » از ماده « هاد ، يهود » است كه به معناى بازگشتن است ، و جمله * ( « إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ » ) * جملات قبل از خود را كه فصلى از دعاهاى موسى است تعليل مىكند ، موسى نخست از درگاه پروردگار خود مسئلت مىنمايد كه در زندگى دنيا يك نوع حسنه و در زندگى آخرتش حسنه ديگرى روزيش كند ، آن گاه جمله مزبور را اضافه مىكند ، و تعليل بودن آن به اين عنايت است كه حسنه زندگى دنيا جز نيكويى عيش آن چيز ديگرى نمىتواند باشد ، و رجوع به خدا كه عبارت است از سلوك طريقه و پيروى راه فطرت او ، آدمى را به نيكويى عيش و حيات طيب در دنيا و آخرت هدايت مىكند ، و به عبارت ديگر حيات طيب از آثار بازگشت به سوى خدا است ، و با اينكه موسى از قول خود و ديگران مىگويد : « ما به سوى تو بازگشت كرديم » جاى آن هست كه خداوند در آينده حيات طيب را روزيشان فرمايد ، مناسب با كلمه « و اكتب » كه به معناى قضاء و تقدير است نيز همين روزى كردن در آينده است . و اما فصل اول از دعاى آن جناب يعنى جمله * ( « فَاغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا » ) * ، جملات سابق بر آن از قبيل * ( « أَنْتَ وَلِيُّنا » ) * و همچنين * ( « وَأَنْتَ خَيْرُ الْغافِرِينَ » ) * كفايت تعليل آن را مىكند ، و ارتباطى با تعليل * ( « إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ » ) * ندارد - دقت بفرماييد - .
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 355
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٥٥