تو گويى در جواب آنان كه گفته بودند : « براى ما معبودى قرار ده هم چنان كه اين قوم براى خود معبودهايى درست كردهاند » فرموده : چطور من براى شما غير از خدا معبودى مصنوع تهيه كنم و حال آنكه معبود مصنوع معبود نيست چون سمت پروردگارى ندارد ، و پرستش غير پروردگار باطل است . قوم برگشته و گفتهاند : ما چطور خدايى را بپرستيم كه نه او را مىبينيم و نه به دو راهى مىيابيم . موسى ( ع ) فرموده : او را به صفاتى كه از او سراغ داريد بپرستيد ، و آن صفت اين است كه او شما را با آيات باهره و دين حقى كه براى شما فرستاده و همچنين با نجات دادن شما از چنگ فرعون و عمل او شما را بر عالميان برترى داده .
اين آن معنايى است كه از آيه شريفه استفاده مىشود ، و همانطور كه ملاحظه گرديد آيه شريفه در عين كوتاه بودن ، متضمن لطيفترين بيان و كوتاه ترين برهان است ، و حقيقت را براى ذهنهايى كه قوه تعقلشان ضعيف است بطور صريح و روشن جلوه مىدهد .
* ( « وَإِذْ أَنْجَيْناكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذابِ . . . » ) *
كلمه « يسومونكم » از « سام ، يسوم » به معناى خوار داشتن و ذليل كردن است . و « يقتلون » از مصدر « تقتيل » است كه به معناى زياده روى در كشتن است و « يستحيون » از مصدر « استحياء » است كه به معناى زنده نگاه داشتن براى خدمت است .
از ظاهر آيه بر مىآيد كه جمله * ( « وَفِي ذلِكُمْ » ) * اشاره به شكنجه هايى باشد كه بنى اسرائيل از آل فرعون مىديدند .
بعضى از مفسرين گفتهاند : اين آيه خطاب به اسرائيلىهاى زمان رسول خدا ( ص ) است ، و برايشان منت مىگذارد آن رفتارى را كه خداوند با پدران ايشان در زمان فرعون كرده بود ، و ليكن مناسبتر با سياق كلام اين است كه خطاب به همان بنى اسرائيل زمان فرعون بوده باشد كه چنان نعمت بزرگى را از ياد برده و نجات از آن بلاى عظيم را فراموش كردند ، و از اين قبيل خطابها يعنى خطاب به مردمى كه در زمان خطاب وجود نداشتهاند در قرآن يافت مىشود ، مانند آيه * ( « ألَمْ يَرَوْا أَنَّه لا يُكَلِّمُهُمْ وَلا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا » ) * كه در همين آيات مورد بحث است و روى سخن در آن با اسرائيلىهاى همان دوره است .
* ( « وَواعَدْنا مُوسى ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقاتُ رَبِّه أَرْبَعِينَ . . . » ) *
كلمه « ميقات » معنايش نزديك به معناى كلمه « وقت » است و تقريبا همان معنا را مىدهد ، و فرق آن دو بطورى كه صاحب مجمع البيان گفته اين است كه : ميقات آن وقت معين و محدودى است كه بنا است در آن وقت عملى انجام شود ، بخلاف وقت كه به معناى زمان و مقدار زمانى هر چيز است ، و لذا در حج مىگويند : ميقاتهاى حج يعنى آن مواضعى كه براى